Bitkisel Tedaviler ve Bitkisel Sağlık

ZUFAOTU

2008-11-05T03:57:00.003-08:00

Bilimsel İsim Hyssopus officinalis

Bilinen İsmileri Çorduk, Çürdükotu

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Ballıbabagiller familyasındandır. Anayurdu

Avrupa'nın güneyi ile Akdeniz havzasından Orta Asya'ya uzanan geniş

alanlardır. Ülkemizde de yetişen zufaotu, 50-120 cm. boylanabilen, çokyıllık,

kokulu, çalımsı bitkidir. Gövdesi dört köşe kesitli, dallara ayrılan yapıda ve

yeşil iken, bitkinin ikinci yılında odunsulaşır. Hafif tüylü, koyu yeşil renkli,

ince uzun ve ucu sivrilen yaprakları şerit ya da mızraksı biçimlidir. Arı ve

kelebeklerin pek sevdiği dudak biçimli çiçekleri çoğu kez mavimsi mor, bazen

pembe ya da beyaz çiçek demetleri oluşturarak, yaz ortasından eylüle kadar

açar. Gözyaşı biçimli, yassı ve koyu kahverengi olan tohumları küçük olur.

Bitki, tohumuyla çoğalır veya kökleri bölünerek ya da gövde kalemleri

alınarak üretilir.

Bileşiminde % 1 oranında uçucu yağ, ayrıca flavonit, glisosit, diosmin ile

tanen bulunan ve uzun yıllardan beri yararları bilinen zufaotu, günümüzde bazı

yemeklere koku ve çeşni katmak üzere küçük miktarlarda eklenir. Kimi şarap

ve likörlerin yapımında kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Zufaotunun Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle

sıralanabilir:

• Bronşit, öksürük, boğaz ağrısı ve kronik nezlede etkilidir.

• Balgam söktürücüdür.

• Soğuk algınlığında terletici etkisiyle yararlıdır.

• Saman nezlesinde tahriş olmuş mukozayı iyileştirip rahat ettirir.

• Sindirim sistemini uyarıp sindirimi kolaylaştırır.

• Endişelilik, isteri ve hafif sara durumlarının atlatılmasına yardımcı olur.

Bu etkilerinden yararlanmak için, yaz sonunda toplanan yapraklı çiçek

başakları, gölgeli ve havadar yerde kurutulur. 1-2 tatlı kaşığı çiçek-yaprak

karışımı üzerine 1 bardak kaynar su dökülür ve 10-15 dakika demlendirilerek

hazırlanan infüzyona, tadı acı olduğu için biraz bal eklenir. Bu infüzyondan

günde üç kez birer bardak içilir.

• Aynı infüzyon yara, bere ve ezilmelere dıştan uygulanırsa çabuk

iyileşmelerini sağlar.

UYARI

• Gebelik döneminde zufaotu alınmamalıdır.

YULAFLAR

2008-11-05T03:57:00.001-08:00

Bilimsel İsim Avena türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Buğdaygiller familyasında yer alan, taneleri de aynı

adı taşıyan otsu bitkilerdir. Tahıl ürünü olarak yulaflar iki ana gruba ayrılır:

Bunlar, anayurdu Batı Akdeniz bölgesi olan Aristulatae ve anayurdu

Moğolistan olan Denticulatae gruplarıdır. Yulaf türleri, bir ya da çokyıllık

bitkilerdir. Buğday ve arpadan sonra başlanmasına karşın, insanlar tarafından

en az 2000 yıldır yetiştirilen kültür yulafları ikinci gruba girer. Kültür

yulaflarının en yaygını beyaz yulaftır (A. sativa). Tüm yulaf türleri oldukça

derine kök atar. Gövdeleri boğumludur. Bu boğumlardan ince şerit halinde

yaprakları çıkar. Çiçekleri gevşek salkımlar halinde açar. 2-11 çiçekten oluşan

salkımlarında 1-3 tane çiçek, tohuma dönüşür. Bu tohumlarından yetiştirilen

yulaf günümüzde daha çok hayvan yemi olarak üretilmekte, besin değeri diğer

tahıl ürünlerine göre daha az olduğu için üretimi giderek gerilemektedir.

Ülkemizde yulaf üretimi iklim koşulları uygun olan ve kışları ılıkça geçen

Marmara, Ege ve Akdeniz bölgesinde yapılmaktadır.

Beyaz yulafın tohumları % 50 oranında nişasta (karbonhidrat), % 13 protein,

% 7,5 yağ ile kalsiyum, demir, B1 vitamini ve nikotinik asiti içerir. Bitkinin

samanı silisit asit yönünden zengindir. Ayrıca kalsiyum ve musin taşır. Yulafın

taneleri, yeşil sapı ve samanı hayvan yemi olarak tüketilir. Bisküvi, puding ve

yulaf ezmesi olarak insanlar tarafından yenir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bilimsel adı Avena sativa olan beyaz yulafın Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bu etkilerden

yararlanma yöntemleri aşağıda sıralanmıştır.

• Bedensel ve ruhsal yorgunlukları giderir. Bedeni rahatlatır.

• Depresyona eşlik eden bitkinlik ve bedenin genel güçsüzlük haline karşı en

iyi şifayı oluşturur.

• Stres altında zayıflayan sinir sistemini destekler ve güçlendirir.

• Kan şekerini düşürür.

• Diğer sinirsel rahatsızlıklarda da rahatlatıcı ve uyarıcı olarak bedeni takviye

eder.

Bu etkileri sağlamak üzere, ürün zamanı toplanmış kuru yulaf taneleri su veya

sütle kaynatılıp yulaf lapası yapılarak ya da taneleri ezilip yulaf ezmesi

şeklinde içine bal, şeker ya da meyve katılarak yenir.

• Günümüzün en büyük sağlık sorunlarından biri olan yüksek kolestrolü

düşürür.

Bu etkiyi sağlamak için de, piyasada satılan yulaf kepeği alınır. Meyve, tarçın,

şeker ya da batta tat ve çeşni katılarak yenir.

• Yulaf samanı, içerdiği silisit asit nedeniyle derideki rahatsızlıklara iyi gelir.

Bu etkisini sağlamak için de, iyi kıyılmış yarım kilo yulaf samanı alınıp 2 litre

suda yarım saat süreyle iyice kaynatılır. Süzülüp samanı ayrılan sıvı, küvete

doldurulan banyo suyuna eklenir ve banyo yapılır.

YARPUZ

2008-11-05T03:56:00.003-08:00

Bilimsel İsim Mentha pulegium

Bilinen İsmileri Filiskin, Narpuz, Pülüskün, Yabani nane

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Ballıbabagiller familyasındandır. Nanenin çok yakın

akrabası olup Anadolu'nun pek çok yöresinde sulak çayırlarda ve akarsu

kenarlarında doğal olarak yetişir. 10 -30 cm. boylanabilen, çokyıllık dayanıklı

otsu bitkidir. Diklemesine veya toprağın üzerine yatarak gelişen iki türü vardır.

Tüylü ve naneninkinden daha açık yeşil yaprakları ve morumsu veya pembe

açan çiçekleri olur. Bitki, döktüğü minik tohumlarıyla çoğalır.

Yarpuzun yapraklarındaki uçucu yağ, pulegon adlı madde yönünden zengindir.

Antik çağlardan beri Akdeniz bölgesinde tanınan ve nitelikleri bilinen yarpuz,

bazı yerlerde pazarlarda satılıp nane yerine kullanılmaktadır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Kimi Tedavi ve Kullanım Şekilleri naneninkine benzeyen yarpuzun bu etkilerini şöylece

sayabiliriz:

• Sindirimi kolaylaştırır.

• Balgam söktürücüdür.

• Mide ve bağırsaklarda şişkinlik oluşturan gazları söktürür.

• Bedende oluşan spazmik ağrıları ve ruhsal endişeleri giderir.

• Kadınlarda rahmin büzülmelerini güçlendirerek aybaşı dönemini

kolaylaştırıp rahatlatır.

Bu durumlar için, 1-2 tatlı kaşığı kurutulmuş yarpuz yaprağı (toplanıp

kurutulması aynen nanede olduğu gibidir) üzerine 1 bardak kaynar su dökülür.

10-15 dakika süreyle demlendirilir. Bu infüzyon, günde üç kez alınabilir ya da

taze yarpuz yapraklan aynen nanedeki gibi su ile damıtılarak fıliskin yağı

denilen esansı yapılır. Piyasadan alınabilen filiskin yağının 2-10 damlası bir

kesme şekere damlatılarak alınır.

UYARILAR

• Düşüğe neden olabileceği için '67ebelikte yarpuz alınmamalıdır.

• Böbrek sorunu olanlar da yarpuz almaktan kaçınmalıdır.

TARHUN

2008-11-05T03:56:00.001-08:00

Bilimsel İsim Artemisia dracunculus

Bilinen İsmileri Tarhın, Terhun

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu

Sibirya'dır. Türklerin Ortaasya'dan göçleriyle İran ve Anadolu'ya getirilmiş,

Haçlı seferleriyle Avrupa'ya götürülmüş; daha sonra oradan dünyaya

yayılmıştır. Günümüzde Avrupa'da büyük ölçüde kültürü yapılmakta,

ülkemizde de Ankara, Gaziantep, Urfa ve Erzurum'daki bazı bahçelerde

yetiştirilmektedir. 60-120 cm. boylanabilen, keskin ama hoş kokulu, dayanıklı

çokyıllık çalımsı bitkidir. Yuvarlak kesitli ve dallara ayrılan yapılı gövdesi

açık yeşil renklidir; oysa bitkinin tabanına doğru gövde kahverengileşir.

Yaprakları ince, uzun ve parlak yeşil renklidir. Yaprak altında bulunan yağ

bezeleri biberimsi acı tadı olan güzel bir koku yayarlar. Çiçekleri küre biçimli,

küçük ve yeşilimsi beyaz renkli olur. İki önemli türünden Fransız tarhunu (A.

dracunculus) ilkbaharda yapraklari bölünerek, Rus tarhunu (A.

dracunculoides) ise tohumları ekilerek çoğaltılır.

Tarhunun yapraklı dallari iyot, mineral tuzlar, A ve C vitamini yönünden

zengindir. Körpe ya da kurutulmuş yaprakları pek etkili çeşnisi nedeniyle,

Fransızlarınki gibi dünyanın en seçkin mutfaklarında baharat olarak bolca

kullanılmaktadır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece

özetlenebilir:

• Zararsız ve etkili bir iştah açıcıdır.

• Sindirim salgılarını artırarak sindirimi kolaylaştırır.

• Mide ve bağırsak gazlarını söktürücüdür.

• İdrar söktürücüdür.

• Güçlendirici tonik etkisi vardır.

Bütün bu etkileri sağlamak üzere, yaprakları, bitki çiçek açmadan önce

toplanıp gölge ve havadar bir yerde özenle kurutulur. 1-2 tatlı kaşığı kuru

yaprak üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika süreyle

demlendirilerek bir infüzyon hazırlanır. Bu infüzyon günde üç kez birer bardak

içilir.

ŞEVKETİBOSTAN

2008-11-05T03:55:00.002-08:00

Bilimsel İsim Cnicus benedictus

Bilinen İsmileri Akkız, Bostanotu, Mübarekdikeni, Şevketotu

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu

bilinmeyen şevketibostan, ülkemizde Marmara, Ege ve Akdeniz

bölgelerindeki tarla kenarı, bahçe ve kırlarda yabani olarak yetişen, 50 cm'ye

kadar boylanabilen bir yıllık otsu bitkidir. Bol tüylü iri yapraklarının

kenarlarında da çok sayıda diken bulunur. Yaprakların alt yüzündeki damarları

beyaz olur. Yaz boyunca açan sarı renkli bileşik çiçekleri vardır. Bitki bu

çiçeklerin olgunlaşmasıyla meydana gelen silindir yapılı, bir ucu püskül gibi

tüylü ve kahverengi tohumlarını dökerek çoğalır.

Şevketibostan, tadı acı olan sinisin adlı madde ile flavonid, uçucu yağ ve

yapışkan bitki sıvılarını içerir. Topraküstü kesimleri körpeyken kesilip

toplanan bitki, iyice soyulup dikenlerinden arındılarak Ege ve Akdeniz

bölgesindeki pazarlarda Şevketibostan ya da kısaca Şevketotu adlarıyla satılır.

Sebze olarak pişirilip tüketilir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Şevketibostan bitkisinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri

şöyle özetlenebilir:

• İdrar söktürücüdür.

• Sindirim ve safra salgılarını artırır.

• İştahı artırır.

• Bağırsaklardaki aşırı gazları söktürür. Karın ağrılarıyla birlikte görülen

sindirim güçlüğünü giderip rahatlama sağlar.

• Doku ve damar büzücü niteliği nedeniyle kanamaları durdurur; hemoroit ve

ishali iyileştirmekte etkili olur.

Bu durumlar için, şevketibostan bitkisinin yaprak ve çiçekli sürgünleri bitkinin

çiçekli olduğu yaz boyunca toplanır. Gölgede özenle kurutulup parçalara

bölünür. Tohumlan da sonbaharda olgunlaştığında toplanır. Bütün bu kurumuş

parçalar ve tohumlar karıştırılır. Bunlardan 1-2 tatlı kaşığı alınıp üzerine 1

bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika demlendirilerek bir infüzyon elde

edilir. Böylece hazırlanan infüzyondan günde üç kez birer bardak içilir.

• Ayrıca şevketibostan bitkisi yaralari temizlemekte ve iyileştirmekte etkilidir.

Bu etkisinden yararlanmak üzere, yukarıda tarifi verilen infüzyonla günde

birkaç kez yaralar yıkanıp temizlenir.

SOLUCANOTU

2008-11-05T03:55:00.001-08:00

Bilimsel İsim Tanacetum vulgare

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Bileşikgiller familyasındandır. Kuzey Yarıküre'nin

ılıman iklim kuşağında yaygın olup ülkemizde de iç, Kuzey ve Doğu Anadolu

bölgelerinde yabani olarak yetişmektedir. 60-150 cm. boylanabilen, çokyıllık

dayanıklı otsu bitkidir. Kabarık çizgili, yuvarlak kesitli ve üzerinde kırmızı

lekeler bulunan yeşil renkli gövdesi; hafif ama hoş kokulu, tadı acı, kenarları

dişli ve derin girintili koyu yeşil renkli yapraklan vardır. Gene hafif ama hoş

kokulu ve tadı acı, hardal sarısı çiçekleri yaz başından sonbaharın başına kadar

sık salkımlar oluşturarak açar. Bu çiçeklerin olgunlaşmasıyla yeşilimsi beyaz

renkli dikdörtgen biçimli minik tohumları meydana gelir. Bol güneşli ya da

kısmen gölgeli yerleri seven ve yaş olmamak koşuluyla toprak türü ayırt

etmeyen solucanotu, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Solucanotunun topraküstü kesimleri uçucu yağ, acı glikozitler, laktonlar,

flavonitler ve tanen içerir. Yaprakları potasyum yönünden zengindir. Bu

nedenle çürütülüp kompozit gübre yapılan bitkilerin arasına katılır. Gene

bitkinin yaprakları sinekleri kovmak üzere evde bazı yerlere asılır. Kurumuş

ince dalları halıların altına konulur. Karınca ve fareleri kaçırmak üzere mutfak

ve kilerde uygun yerlere yayılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Antik kültürlerde solucanotunun çürümeyi engellediği düşünülmüş, antiseptik

özelliklerinden dolayı, bitki ölü bedenleri korumakta, mumyalama işinde

kullanılmıştır. Solucanotu bitkisinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma

yöntemleri şöyle özetlenebilir:

• Bedeni güçlendirici toniktir.

• Sindirim sistemini uyarır, iştah açar. Hazımsızlığı en aza indirger.

• Kadınlarda aybaşı dönemini kolaylaştırır.

• Sindirim organlarındaki kurtlardan (solucanlardan) kurtulmak için etkili bir

ilaçtır. Askarit (Askaris) gibi iğne biçimli kurtlara etkili iken, şerit halindeki

kurtlara etki yapmaz, içerdiği maddelerden ötürü yüksek dozda ve sürekli

olarak alınması tehlikeli olabilir.

• Uyuz hastalığında dıştan kullanılan yararlı bir losyon olur.

Bu etkileri sağlamak üzere, solucanotunun çiçek ve yapraklan bitki çiçekli

iken yaz başı ile sonbahar başı arasındaki devrede toplanıp özenle kurutulur, 1

tatlı kaşığı kurumuş yaprak-çiçek karışımı 1 bardak kaynar suda 10-15 dakika

süreyle demlendirilerek elde edilen infüzyon, günde iki kez birer bardak içilir.

Uyuz durumunda aynı infüzyon şikâyetli yerlere dıştan uygulanır.

UYARI

• Gebelikte soluncanotu alınmamalıdır.

• Yukarıda tanımlaması ve ilaç olarak uygulamaları sunulan Solucanotu

(Tanacetum vulgare) ile Anadolu'da aynı adla ve kısmen benzeri amaçlarla

kullanılan ve yabani ıtır da denilen Solucanotu (Pelargonium endlicherianum)

bitkisi karıştırılmamalıdır.

SİNAMEKİLER

2008-11-05T03:54:00.003-08:00

Bilimsel İsim Cassia türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Baklagiller familyasındandır. Dünyanın sıcak

bölgelerinde ve çok çeşitli yerlerde 400'ü aşkın sinameki türü yetişmektedir.

Ülkemizde de Güney Ege ve Akdeniz bölgelerinde bazı sinameki türleri süs

bitkisi olarak yetiştirilir. Genelde sinameki bitkisi 100-150 cm'ye kadar

boylanabilen, çalı görünüşünde ağaççıktır. Ama, 7-10 m'ye kadar yükselen

ağaç türleri de vardır. Sinameki türleri bileşik yapraklı, çoğunlukla sarı çiçekli,

baklaya benzeyen yassı, odunumsu ve sert meyveli bitkilerdir. Bu

meyvelerinin içinde, rengi kırmızımsı tatlı tohumları bulunur. Burada

konumuzu en çok ilgilendiren sinameki türleri Afrika'da çeşitli bölgelerde

yetişen iskenderiye sinamekisi ya da Sivri yapraklı sinameki (C. acutifolia) ile

daha çok Hindistan'da yetiştirilmesine karşın Arabistan sinamekisi veya Dar

yapraklı sinameki (C. angustifolia) diye adlandırılan türleridir.

Sinameki türlerinin yaprak ve tohumlarında reçine, flavon türevleri ile etkili

madde olarak serbest ya da glikozit durumunda antrasen türevleri bulunur.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi etkilerinden, içi yumuşatıcı ve müshil olarak yararlanılır.

Ülkemizde halk arasında en çok kullanılan müshil ilaçlarından birisidir.

Bu etkisinden yararlanmak için bitkinin kuru yaprakları ya toz haline getirilir

ya da sinamekinin tohumlarını taşıyan meyvesi ılık suda 6-12 saat bekletilir.

Toz halindeki yapraklarından 2-3 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak kaynar suda 10-15

dakika demlendirilerek elde edilen infüzyon, günde iki-üç kez birer bardak

olarak içilir. Ilık suda bekletilen meyvelerinden 3-6 tanesi sudan çıkarılır.

Meyveleri 1 bardak kaynar suda 10-15 dakika demlendirilerek elde edilen

infüzyon, günde iki-üç kez birer bardak içilir.

Bazı sinameki türlerinden elde edilen infüzyonun tadı çok kötü ve içimi zor

olduğundan, sütlü kahveye katılarak bunların alımı kolaylaştırılabilir.

UYARI

• Aşırı diyare durumuna neden olabileceğinden, kolit ve spastik peklik çeken

kişiler sinameki kullanmamalıdır.

• Sinameki güçlü bir müshildir. Aşırı miktarda kullanılırsa kusma ve

bulantılara neden olabilir.

SEDEFOTU

2008-11-05T03:54:00.001-08:00

Bilimsel İsim Ruta graveolens

Bilinen İsmileri Bahçe sedefotu

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Sedefotugiller familyasının örnek bitkisidir.

Anayurdu bilinmemekte, Avrasya ve Kanarya adalarında yabani olarak

yetişmekte, yaz-kış yeşil kaldığı için Avrupa ve ülkemizde bazı bahçelerde

sevilerek üretilmektedir. 60-100 cm. boylanabilen, dayanıklı çalıdır. Yuvarlak

kesitli, mavi-yeşil renkli gövdesi bitkinin ikinci yılında odunsulaşır. Parçalara

bölünmüş, küçük ve yuvarlak yaprakları da mavi-yeşil renkli, acı tatlı ve

kokulu, içerdiği yağ benekleri nedeniyle benekli görünüşlüdür. Bitkinin

yeşilimsi sarı renkli gösterişli çiçekleri yaz sonuna doğru açar. Olgunlaşan

çiçekleri siyah renkli ve hilal biçimli tohumlara dönüşür. Sedefotu bitkisi

güneşli yerleri sevmesine karşın yarı gölgeli yerlere de dayanır. Suyu iyi

akıntılı alkalik toprakları yeğler. Ancak bitek olmayan toprakta yetişen bitki

daha dayanıklı olur. Bitki, tohumuyla çoğalır ama ağır ağır gelişir. Daha iyisi

ilkbaharda bitkinin bölünerek ya da yaz sonunda gövde kalemleri alınarak

çoğaltılmasıdır.

Sedefotu bitkisinin topraküstü bölümleri uçucu yağ, alkaloitler, tanen, reçine,

rutin adı verilen glikozit ile pektin içerir. Tohum ve yaprakları az miktarlarda

tüketilmek koşuluyla bazı ülkelerin mutfağında yer alır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Antik çağlarda hastalıklara karşı yararlarıyla ün kazanan sedefotuna Latincede.

hastalıktan kurtulma anlamına gelen Ruta adı verilmiştir. Bitkinin bazı önemli

Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:

• Midevidir. iştahı açar ve sindirimi kolaylaştırır.

• Gaz söktürücüdür.

• Yatıştırıcıdır. Spazmları çözer. Spazmla oluşan öksürüğü keser.

• Kalp çarpıntısı ve endişeden doğan sorunları en aza indirger, isteri durumunu

yok eder.

• Âdet söktürücüdür. Kadınlarda aybaşı dönemini kolaylaştırır ve düzene

sokar.

• Uyarıcıdır.

• Terleticidir.

• Solucan (kurt) düşürücü etkisi vardır.

Bütün bu etkileri sağlamak üzere, sedefotunun topraküstü kesimleri, bitki

yazın çiçek açmadan önce toplanır ve gölgede kurutulur. 1-2 tatlı kaşığı

kurutulmuş ot alınıp 1 bardak kaynar suda 10-15 dakika demlendirilir. Böylece

elde edilen infüzyondan, günde üç kez birer bardak içilir.

• Aynı infüzyon dıştan yorgun gözlere pamukla uygulanırsa göz yorgunluğunu

giderir.

• Ayrıca sedefotu romatizma ağrılarına karşı etkili olur.

• Karın ağrılarına karşı da etkilidir.

Bu iki etkisinden yararlanmak için, taze sedefotu yaprakları parçalanıp elde

ezilerek zeytinyağının içine konulur. Birkaç saat bekletilir. Böylece elde edilen

eriyik daha sonra dıştan elle ovuşturularak şikâyetli yerlere uygulanır.

• Sedefotunun taze yapraklarından birkaçı ağızda çiğnenirse, yüksek

tansiyondan oluşan baş ağrısını geçirir.

• Sedefotunun yaprakları suda kaynatılıp dekoksiyonu yapıldıktan sonra biraz

sulandırılıp cilde uygulanırsa yararlı ve temizleyici olur. Ancak bazı kişilerin

cildini kızartabileceği unutulmamalıdır.

UYARILAR

• Sedefotu gebelikte kullanılmamalıdır, çünkü çok etkili bir çocuk

düşürücüdür.

• Yüksek dozda alınırsa zehirlenmelere yol açabilir.

Sedefotu, antiseptik ve böcek kovucu etkiler de taşır. Bunun için kurutulmuş

yaprakları evlerde mutfak ve kilerin uygun yerlerine serilir.

SARMISAK

2008-11-05T03:53:00.002-08:00

Bilimsel İsim Allium sativum

Bilinen İsmileri Sarımsak

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Zambakgiller familyasındandır. Anayurdunun Asya

Kıtası olduğu sanılan sarmısak, ülkemizin hemen hemen her yerinde yetişir ve

sıkça tüketilir, özellikle Kastamonu ilimizin Taşköprü ilçesinde, pek makbul

sayılan sarımsaklar yetiştirilir ve ürünün neredeyse tamamı dış ülkelere satılır.

100 cm'ye kadar boylanabilen sarmısak çokyıllık otsu bitkidir ve soğanın da

yakın akrabasıdır. Kın şeklindeki düz yaprakları, doğrudan doğruya toprağın

altında gelişen ve 'baş' adı verilen bitkinin soğanından uzar. Bu baş da, 'diş'

denilen ve sayıları 5 ile 30 arasında değişen soğancıkların yan yana birbirinin

üzerine yığılır gibi toplanmasıyla oluşur. Başın üzeri beyaz, kimi zaman da

sarı veya çok açık pembe renkli bir zarla kaplı olur. Sarmısak bitkisi, birinci

yılının sonunda yerinden sökülmezse ikinci yılında aynen soğan gibi bir sap

uzatır. 100 cm'ye kadar yükselen bu sapın tepesinde, haziran-temmuz

aylarında sarımsı beyaz renkli çiçekleri bir küme oluşturarak açar. Sarımsağın

çiçekleri pek ender olarak tohum bağlar. Bitki bu tohumlarıyla ya da daha iyisi

başı oluşturan dişlerin ayrılıp ilkbahar ya da sonbaharda yumuşak toprağa

ekilmesiyle çoğaltılır. Sarmısak, güneşli yerleri, kumlu ve humuslu toprakları

yeğler.

Sarımsağın başında özel ve keskin kokulu uçucu bir yağ, şekerler, fermentler,

protein, fosfor, demir ile A, B ve C vitaminleri bulunur, içerdiği bu maddelerle

güçlü bir besin olan sarmısak, büyük efor harcayan kişilerin diyetinde yer

almalıdır. Sözgelimi, piramitlerin yapımında çalışan işçilerle günde

kilometrelerce yol yürüyen Romalı savaşçılara sarmısak yedirilmişti.

Günümüzde de çok keskin nahoş kokulu olmasına karşın, sarımsağın yeşil

yaprakları çiğ olarak ve dişleri soyularak, yemeklere ve türlü yiyeceklere çeşni

vermesi için katılarak yenir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Mikrop kırıcı niteliğinden ötürü, eskiden veba ve kolera gibi salgın

hastalıklarla savaşımda da kullanılan sarımsağın Tedavi ve Kullanım Şekilleri ni ve bunlardan

yararlanma yöntemlerini şöyle özetleyebiliriz:

• Bakteri, virüs ve sindirim sistemi parazitlerine karşı en etkili antiseptiktir.

• Bağırsaklardaki askarit (askaris) ve oksiyuris (oksiyur) gibi solucanların

dökülmesini sağlar.

• Sindirim sistemi üzerinde hastalık yapacak bitkisel kökenli

mikroorganizmaları yok eder.

• İçerdiği uçucu yağ nedeniyle akciğer rahatsızlıkları, kronik bronşit, öksürük,

nezle, soğuk algınlığı ve gribe karşı etkilidir.

• Göğsü yumuşatır. Boğmaca ve bronşite eşlik eden astımda rahatlatıcıdır.

• Terletici; balgam, idrar, safra ve gaz söktürücüdür. Kanı temizler.

• İştahı açar. Sindirimi kolaylaştırır.

• Spazm çözücü etkisi vardır.

• Uyarıcı ve bedeni güçlendirici toniktir.

• Yüksek tansiyonu ve kandaki kolestrol düzeyini düşürür.

• Şeker hastalığında iyileştirici etkileri olduğu ileri sürülmektedir.

Her biri birbirinden önemli bu etkilerinden yararlanmak üzere, sarmısak günde

üç kez yenmelidir. Bağırsaklardaki kurtların dökülmesi, yüksek tansiyon ve

kandaki kolestrolün

düşürülmesi için uzun süreler boyunca sarmısak alımına devam edilmelidir.

Eğer kokusu rahatsız edici olursa, piyasada satılan sarmısak yağı kapsülleri

alınabilir.

• Ayrıca sarmısak, yaraların temizlenmesinde kullanılır.

• Romatizma ve eklem yangılarıyla sancılarına iyi gelir.

• Burkulmalardan oluşan ağrıları hafifletir.

• Böcek ve arı sokmalarında iyileştirici olur. (Ancak, önce arının iğnesi

soktuğu yerden çıkarılmalıdır.)

• Mantar tedavisinde etkili olur.

• Gözde çıkan arpacığı da iyileştirir.

Bu etkileri sağlamak üzere, sarmısağın dişleri soyulup ucu biraz kesilerek

şikâyet edilen yere bastırılarak dıştan sürülür. Ya da soyulan sarmısak dişlen

ezilip macun haline getirilir. Bu macun, şikâyetli yerlere dıştan sürülür.

UYARI

• Sarmısak deriyi yakıcı ve kızartıcı etki yapabilir. Bu nedenle çok aşırı

uygulamadan kaçınılmalıdır.

SABUNOTU (ÇİÇEĞİ)

2008-11-05T03:53:00.001-08:00

Bilimsel İsim Saponaria officinalis

Bilinen İsmileri Çövenotu, Kargasabunu, Köpürgen

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Karanfilgiller familyasındandır. Anayurdu

bilinmemekte, ancak Avrupa ve Asya'da yaygın olarak yetişmektedir.

Ülkemizde nemli yerlerde, özellikle Karadeniz Bölgesi'nde sıkça

görülmektedir. 50-100 cm. kadar boy atabilen, bir veya çokyılık dayanıklı otsu

ya da yan otsu bitkidir. Gövdesi tabanda mor-kırmızı, üst tarafta açık yeşil

renkli, silindirik kesitli ve serttir. Karşılıklı dizilen oval biçimli, ucu sivri ve

soluk yeşil renkli yapraklarının üzerinde birbirine paralel üç çizgi bulunur. Yaz

sonlarında açan pembe ya da beyaz çiçekleri tatlı meyve kokuludur. Bitkinin

kökü, rizomlarından (kökgövde) çıkan kökçüklerle çevresine yayılır.

Sabunotu, döktüğü tohumlarla çoğalır.

Sabunotu (ya da Sabun çiçeği) bitkisinin gövde, yaprak, çiçek sapı, çiçek ve en

çok da köklerinde saponin adlı madde ile ayrıca zamk, reçine, uçucu ve sabit

yağlar bulunur, içerdiği saponin nedeniyle bitkinin kök ve diğer kesimleri

suyla çalkalandığında sabun gibi köpürür. Böylece sabunotu eski ve değerli,

özellikle yünlü kumaşların temizlenmesinde kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi özellikleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece

özetlenebilir:

• Terleticidir.

• İdrar söktürücüdür.

• Bronşit ve kuru öksürükte balgam söktürücüdür.

• Safra taşları üzerinde etkili olduğu ileri sürülmektedir.

Bu durumlar için, sabunotunun gövde, sap, yaprak ve çiçekleri yaz ortasından

sonbahara kadar toplanır. Gölge ve havadar yerde kurutulur. Bu kurumuş

karışımdan 2 tatlı kaşığı alınır. Bir bardak suda iyice kaynatılır. Elde edilen

dekoksiyondan günde üç-dört bardak içilebilir.

• Ayrıca sabunotu egzama, ciltteki enfeksiyon ve çıbanlara karşı etkilidir.

Yukarıda hazırlanan dekoksiyon böyle yerlere temizleyici olarak günde birkaç

kez dıştan uygulanır.

UYARI

• Son zamanlarda yapılan araştırma sonuçlarına göre, sabunotu kökleri

zehirlidir. Kesinlikle dahilen kullanılmamalıdır.

RAVENTLER

2008-11-05T03:52:00.004-08:00

Bilimsel İsim Rheum türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Karabuğdaygiller familyasındandır. Serin ve dağlık

yerleri seven çokyıllık otsu bitkilerdir. Anayurdu Uzakdoğu olan raventlerin

ülkemizde Işkın adlı tek türü yetişir. Burada genelde sözünü edeceğimiz Tıbbi

ravent (R. officinalis) adlı türünün anayurdu Tibet ve Çin'dir. 60 cm. kadar

boylanabilen bitkinin kaba yaprakları bitkinin tabanında toplanmış ve sarı

çiçekleri bitkinin tepesinde başak şeklini almış durumdadır. Bitkinin

konumuzu ilgilendiren önemli bölümü rizomlarıdır (kökgövde). Bunlar çok

eski zamanlardan beri tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır. Bitki, tohumlarıyla

çoğalır. Ancak, rizomunun kesilip bölünerek ekilmesiyle de başarılı üretimi

sağlanır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Tıbbi raventin rizomları antrasen türevleri, tanen ve kokulu esansları içerir.

Bunlar aşağıda sayılan Tedavi ve Kullanım Şekilleri sağlamak üzere şu yöntemle kullanılırlar:

• Az miktarda alındığında peklik verici ve sindirimi kolaylaştırıcı etki yapar.

• Çok alınırsa bu kez müshil etkisi gösterir. Böylece bağırsaklar iyice

temizlenmiş olur.

• Ayrıca bitkinin bedeni güçlendirici (tonik) etkisi vardır.

Bu etkileri sağlamak üzere, raventinin rizom parçalarından 1/2-1 kaşığı 1

bardak su içinde önce kaynama noktasına kadar ısıtılıp sonra ateş kısılarak 10

dakika daha ısıtılması sürdürülür. Böylece hazırlanan dekoksiyon, sabah ve

akşamları olmak üzere, günde iki kez birer bardak içilir.

Ülkemizde Doğu Anadolu bölgesi'nde yetişen Işkın ya da Işgın denilen ravent

türü (R. ribes), böbrek biçiminde yaprakları, küçük beyaz çiçekleri ve kazık

kökü olan bir türdür. Çiçek sapları ilkbaharda kesilip kabukları soyularak çiğ

olarak yenilir. Peklik verici ve müshil etkisi olan köklerinden, yukarıda tıbbi

raventte anlatıldığı şekilde yararlanılır.

UYARI

• Ravent kökü, idrarı sarı ya da kırmızı renge boyayabilir.

PELİNOTU

2008-11-05T03:52:00.003-08:00

Bilimsel İsim Arthemisia absinthium

Bilinen İsmileri Acı pelin, Ak pelin, Acı yavşan

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu Avrupa

olan; ülkemizde Kuzey, İç ve Güney Anadolu'da yabani olarak yetişen

çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. 120 cm'e kadar boylanabilen pelinin, ince

tüylerle kaplı gövdesi kokulu, kabarık çizgili ve gri-yeşil renklidir. Çok ince

tüylerle kaplı grimsi ya da beyazımsı yeşil, altı gri renkli ve kokulu olan

yaprakları çok parçalı ve almaşık dizilidir. Temmuz-ağustos aylarında açan

açık sarı küçük çiçekleri salkımlar oluşturur. Silindirik yapılı yassı, küçük ve

gri renkli meyvelerinin içinde kahverengimsi gri minik tohumları bulunur.

Pelin döktüğü tohumlarıyla çoğalır ya da sonbaharda alınan gövde

kalemleriyle çoğaltılır.

Pelinin küçük yapraklı dalları özel kokulu ve çok acı lezzetlidir. Uçucu yağ,

absintin gibi acı maddeler, flavon ve pineni içerir. Eskiden bazı içkilere acı

çeşni vermesi için katılırken 1908 yılından beri bu şekilde kullanımı

yasaklanmıştır.

Pelin, geçmiş yıllarda kurt düşürücü, adet söktürücü ve çocuk düşürücü

etkilerinden yararlanılmak üzere yüksek dozlarda kullanılırdı. Ancak, yapılan

dikkatli analizler, bitkinin zehirleyici ve sinir sistemini yıkıma uğratıcı

etkilerini saptadığından, bitkinin bu amaçlarla kullanımı da terk edilmiştir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Günümüzde pelinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri aşağıda verilen yöntemle yararlı hale

getirilmektedir:

• Bitkinin, içerdiği acı maddeler nedeniyle bedeni uyarıcı, iştah açıcı ve

sindirimi kolaylaştırıcı etkileri vardır. Sindirim salgılarının nitelik ve nicelik

yönünden yetersiz kaldığı durumlarda kullanılır.

• Yüksek ateş ve enfeksiyon durumlarında güçlü bir iyileştiricidir.

• Bedeni güçlendirici tonik etkisi vardır.

• İdrar söktürücüdür.

Bu durumlar için, pelinin yaprakları ve çiçek açmış salkımları, çiçekleri

solduğu dönem olan yaz ortası ve sonbahar başı arasında toplanıp gölgelik ve

havadar yerde kurutulur. 1-2 tatlı kaşığı kuru karışım üzerine 1 bardak kaynar

su dökülerek 10-15 dakika süreyle demlendirilmeye bırakılır. Böylece

hazırlanan infüzyon, günde iki-üç kez birer bardak olarak içilebilir.

ÖKSÜRÜKOTU

2008-11-05T03:52:00.001-08:00

Bilimsel İsim Tussilago farfara

Bilinen İsmileri Devetabanı, Farfaraotu, Kabalak, Kavalak

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Bileşikgiller familyasındandır. Tüm Avrupa'da

yaygın olup ülkemizde de gevşek topraklarda ve nemli tepe sırtlarında yetişen,

çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. 10-30 cm. boylanabilen öksürükotunun küçük

çiçekleri, ilkbaharın başında yapraklarından önce görünür ve uzun sap

üzerinde tek tek sarı renkli olarak açarlar. Yeşil renkli yapraklarının kenarları

dişli ve altları gri renktedir, beyaz renkli uzun ve sık tüylerle kaplanmıştır.

Bitki, döktüğü küçük tohumlarla çoğalır, iyice yayılıp bulunduğu toprağı

sarabilir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:

• Öksürüğü kesici, solunum yolları rahatsızlıklarında göğsü yumuşatıcıdır.

• Balgam söktürücüdür.

• Yaprak ve çiçekleri içerdiği yapışkan bitki sıvısı ile kronik ve akut bronşite

karşı etkilidir. Bronşları açar. Solunum yollarındaki duyarlı mukoza zarını

başka hastalıklardan korur.

• Boğmaca ve astımda rahatlatıcıdır.

• Nezle ve gribe karşı etkili olur.

Bu etkilen sağlamak üzere, bitkinin çiçekleri tam açmadan önce toplanıp

gölgede özenle kurutulur. Yapraklan ilkbahar sonu ile yaz başında toplanıp

kıyılır ve kurutulur. İnfüzyonunu hazırlamak üzere 1-2 tatlı kaşığı kuru

yaprak-çiçek karışımı üzerine 1 bardak kaynar su dökülür. 10 dakika süreyle

demlendirmeden sonra hazırlanan infüzyon, günde üç kez, sıcak olarak birer

bardak içilir.

• Öksürükotu çıban, yara ve apselere karşı iyileştirici olarak kullanılır.

Bunun için körpe yaprakları toplanıp ezilerek yara lapası hazırlanır ve bu lapa,

dıştan uygulanır.

OKALİPTÜSLER

2008-11-05T03:51:00.003-08:00

Bilimsel İsim Eucalyptus türleri

Bilinen İsmileri Okaliptüs, Sıtma ağacı, Sulfata ağacı

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Mersingiller familyasındaki aynı cinsten 300'ü aşkın

ağaç ya da ağaççık türünün genel adı Okaliptüs'tür. Anayurdu Avustralya, Yeni

Zelanda ve Tasmanya olup oradan dünyaya yayılmıştır. Ülkemizde okaliptüsün

yaşamasına uygun Ege ve Akdeniz kıyı şeridinde sıcak, bol güneşli ve sulak

yerlerde bataklıkları kurutmak, odunundan yararlanılmak üzere sıkça

yetiştirilir. Bazı okaliptüs türlerinin boyu 90 m'yi aşabilir. Gövde kabukları

büyük levhalar halinde kabarıp dökülen okaliptüslerin yaprakları, genellikle

orak biçimli, almaşık dizilişli, sarkık yapıda, koyu yeşil renkli ve tadı acıdır.

Yaprak koltuklarından çıkan püskül biçimindeki sarımsı beyaz ya da kırmızı

renkli çiçekleri, tek tek ya da kümeler oluşturarak açar. Meyveleri, çok sayıda

tohum taşıyan kapsüller halinde oluşur. Okaliptüs türleri tohumuyla çoğalır.

Türkiye'de en çok yetiştirilen Adana okaliptüsü (E. camaldulensis) ile E.

globulus türleridir. Özellik yönünden birbirlerine oldukça benzeyen bu türlerin

tanence zengin kabukları sepicilikte kullanılır. Yaprakları, bileşiminde yüksek

oranda sineol bulunan uçucu madde, acı madde ve tanen içerir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bu iki okaliptüs türünün birbirine benzeyen Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bundan

yararlanma yöntemi şöylece sıralanabilir:

• Özellikle solunum yolu hastalıklarında; sözgelimi nezle, öksürük, bronşit,

burun ve boğaz rahatsızlıklarında etkili ve iyileştiricidir. Balgam söktürür,

göğsü yumuşatır, ateşi düşürür ve sinüsleri açar. Bu etkileri sağlamak üzere ya

infüzyonu içilir ya buhar banyosuna girilir ya da ispirtolu veya zeytinyağlı

eriyikleri alınır.

• Antiseptik oluşu nedeniyle yara, ülser ve yanıkları temizleme ve

iyileştirmede etkilidir. Bunun için dekoksiyonu şikayet edilen yerlere

uygulanır.

• Dişeti enfeksiyonlarında mikrop kırıcı, ağız kokularını gidericidir. Bu

durumlar için ispirtolu ya da zeytinyağlı eriyikleriyle gargara yapılır.

• Peklik verici ve bedeni güçlendiricidir. Böyle durumlar için infüzyonu alınır.

• Romatizma ağrıları, kas kasılmaları ve üşütmelerden ortaya çıkan ağrılarda

şikayet edilen yere lapası uygulanır.

• İdrar yolları antiseptiğidir. Bu durumda infüzyonu alınır.

Okaliptüs infüzyonu hazırlamak üzere bir tutam yaş yaprağı üzerine bir bardak

kaynar su dökülür. 10 dakika demlendirilerek yapılan infüzyon, sekerle

tatlandırılarak günde iki-üç kez içilebilir.

Dekoksiyonunu hazırlamak için bir tutam yaş yaprağı suda iyice kaynatılır.

Elde edilen dekoksiyon yara, ülser ve yanıklara günde iki kez uygulanır.

Buhar banyosu yapmak üzere yazın toplanıp kurutulmuş okaliptüs

yapraklarından '32-3 tatlı kaşığı alınır. Bir kaseye konularak üzerine dört bardak

kaynar su dökülür. Çıkacak uçucu yağın kaçışını önlemek üzere başı ve kaseyi

kapayan büyük bir havlu örtülür. Kaseye doğru eğilip 10 dakika süreyle

okaliptüs buharı solunur.

Yaş yaprakları ezilerek okaliptüsün lapası hazırlanır. Bu lapa şikayetli yerlere

uygulanırken elle o bölgeye masaj yapılması da büyük yarar sağlar.

İspirtolu ya da zeytinyağlı eriyiğini elde etmek için okaliptüs yaprakları bu

maddelerin içine yatırılıp 7-10 gün bekletilir. Bu eriyikle ağızda gargara yapılır

ya da suyla seyreltilip şekerle tatlandırılarak içilir.

UYARILAR

• Okaliptüsün aşırı dozlarda alınması zehirlenmeye yol açabilir.

• Okaliptüsle yapılan her uygulamadan sonra eller iyice yıkanmalı, gözlere

dokunulmamalıdır.

NAR

2008-11-05T03:51:00.001-08:00

Bilimsel İsim Punica granatum

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Nargiller familyasının örnek bitkisidir.

Anayurdunun Doğu Akdeniz havzası olduğu sanılan nar yumuşak iklimli,

sıcak ve kurak yerleri; kalkerli, derin ve yumuşak toprakları seven; aynı adlı

meyvesi yenen ve 4-5 m'ye kadar boylanabilen küçük ağaçtır. Akdeniz

bölgesinden Japonya'ya, öte yanda ABD'nin güneyi ile Güney Amerika

Kıtası'na kadar yayılmış olup kimi yerde meyvesi için, kimi yerde süs bitkisi

olarak yetiştirilmektedir. Ülkemizde Ege ve Akdeniz bölgelerinde bolca,

ayrıca iklimi uygun olan diğer bazı yerlerde de yetiştirilir. Kimi türlerinde,

kışın dökülmeyen yaprakları genelde kısa saplı, kenarlar düz, ucu sivri, parlak

ve karşılıklı dizilmiş durumda bulunur. Mayısta başlayıp yazın da açan özel

nar kırmızısı renkli, süsleyici özellik taşıyan çiçekleri, çok kısa saplı, tek tek

ya da 2-3 tanesi bir arada olur. iri bir portakal kadar büyüyebilen meyvesinin

dış kabuğu, bir ucunda dişli bir taç taşır, esmer kırmızı ya da sarımsı yeşil

renkte olur. Bu kabuğun içinde tatlı, mayhoş ya da ekşi ve kırmızı, pembe,

kirli beyaz ya da sarımsı olan etli taneler bulunur. Bu tanelerin içinde de

bitkinin tohumunu taşıyan sert kabuklu çekirdekleri vardır. Bitki, tohumları ya

da gövde çelikleriyle çoğaltılır.

Nar ağacının kök, gövde ve kabuklan nişasta, mannit, reçine, tanen ve birtakım

asitlerle alkaloitler içerir. Narın meyvesinde ise meyve şekeri, potasyum,

magnezyum, C vitamini ile eser miktarda diğer mineraller bulunur. Nar,

meyve olarak yenildiği gibi sıkılıp suyu çıkarılarak, şerbeti ya da şurubu

yapılarak tüketilir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi etkileri ile bunlardan yararlanma yöntemleri aşağıda verilmiştir:

• Nar ağacının kurutulmuş kök, gövde ve dal kabukları yakın zamanlara kadar

en etkin tenya düşürücü olarak kullanılmıştır. Ancak, içerdiği alkaloitlerin

insan için de birtakım zehirleri içermesi nedeniyle, bu kabuklar günümüzde

kullanılmamakta, yerine, nar meyvesinden elde edilen infüzyondan

yararlanılmaktadır.

• Ayrıca nar kabuklarının infüzyonu peklik vericidir. Narın çiçek ve

tohumlarının sıkılmasıyla elde edilen su da aynı amaçla kullanılır.

• Olgun nar meyvesinin sıkılmış suyunun içilmesi ya da tanelerinin yenilmesi

idrar söktürücü, sindirimi kolaylaştırıcı ve güçlendirici (tonik) etkiler sağlar.

• Doku ve damar büzücü etkileri nedeniyle, nar meyvesinin kabuklarının

kurutulup toz halinde öğütülmüş hali, yaralarda kanı kesici olarak kullanılır.

• Aynı tıbbi nitelikleri nedeniyle, bu kabuklardan elde edilen dekoksiyon ağır

diyare ve hatta dizanteriye karşı kullanılabilir.

Yukarıda sözü edilen infüzyon şöyle hazırlanır ve kullanılır: Soyulan narın

kabuklan iyice kıyılır. Bunlardan 3-5 tatlı kaşığı alınıp üzerine 1 bardak kaynar

su dökülerek 10-15 dakika süreyle demlendirilir. Bu infüzyondan, sabah ve

akşamları olmak üzere günde iki kez birer bardak alınabilir.

Dekoksiyon da aynı miktarda nar kabuğunun 1 bardak suyla kaynama

noktasına kadar ısıtılıp daha sonra 10-15 dakika daha kısık ateşte ısıtılmasının

sürdürülmesiyle hazırlanır. Dekoksıyonun alınma dozajı da aynen

infüzyonunki gibidir.

MÜRVERLER

2008-11-05T03:50:00.002-08:00

Bilimsel İsim Sambucus türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Hanımeligiller familyasındaki 20 kadar ağaç, çalı ya

da otsu bitki türünün ortak adı Mürver'dir. Bu türlerin çoğu her iki yarıkürenin

ılıman iklim kuşağında, bu arada Türkiye'deki ormanlarda doğal olarak

yetişmekte ve pek çok yerde de süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Konumuzu

ilgilendiren ve Tedavi ve Kullanım Şekilleri birbirine çok benzeyen iki mürver türü vardır.

Bunlardan Kara (Siyah) mürver ya da diğer adıyla Patlangıç ağacı (S. nigra)

ülkemizde özellikle Batı ve Kuzey Anadolu'da görülen ve 4-10 m. kadar

boylanabilen ağaçtır. Gövdesini, boz renkli ve uzun çatlaklı kabuğu örter.

Genellikle 5 yaprakçıktan oluşan bileşik yaprakları, karşılıklı dizilmiş

durumdadır. Bu yapraklar elle ovuşturulduğunda kötü kokar. Beyaz, sarımsı ya

da bazen açık pembe renkli ve keskin kokulu küçük çiçekleri yayvan şemsiye

ya da salkım biçimi oluşturarak açar. Çiçekleri olgunlaşınca 6-10 mm. çapında

yuvarlak ve parlak siyah renkli meyvelere dönüşür. Meyvelerin içinde kan

kırmızısı meyve özü ve uzunca oval biçimli 3-4 tane tohum bulunur. Ormanlık

alanların funda toprağını seven kara mürver, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Kara mürverin çiçekleri uçucu ve sabit yağ, yapışkan bitki sıvısı, reçine, tanen

ve şekerler ile samburgin ve rutin adı verilen alkaloitleri içerir. Bitkinin

meyvesinde doğal şekerler, meyve asitleri, tanen, C ve P vitamini, boya

pigmentleri ile eser oranda uçucu yağ bulunur. Mürverin kabukları da tanen,

reçine, alkaloit ile valeriyen asidini içermektedir. Olgun mürver meyveleri

yenir. Meyvenin özü bazı yerlerde şarabı renklendirmekte ve bitkinin gövde ve

dalları iplik makarası yapımında kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Burada kara mürverin kabuk, yaprak, çiçek ve meyvesinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri ni teker

teker sayarak bunlardan yararlanma yöntemlerini sunacağız:

Kabuğunun Tedavi ve Kullanım Şekilleri :

• Müshildir.

• Kusturucudur.

• İdrar söktürücüdür.

Yaprağının Tedavi ve Kullanım Şekilleri :

• Müshildir.

• Balgam söktürücüdür.

• İdrar söktürücüdür.

• Terleticidir.

• Dıştan kullanıldığında cildi yumuşatıcı ve yara iyileştiricidir.

Çiçeğinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri :

• Terleticidir.

• Göğsü yumuşatır.

• Nezleyi iyileştirir.

Meyvesinin Tıbbi Etkileri:

• Terleticidir.

• idrar söktürücüdür.

• Müshildir.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, kara mürverin çiçek ve yaprakları ilkbahar

ile yazın başlarında toplanır. Gölge yerde olabildiğince çabuk kurutulur.

Meyveleriyle bitkinin gövde kabukları yaz sonu ile sonbahar mevsiminde

toplanır.

Kuru çiçek ve kuru ya da yaş yapraklarının karışımından 2 tatlı kaşığı alınıp 1

bardak kaynar suda 10 dakika süreyle demlendirilir. Böylece elde edilen

infüzyondan, günde üç kez birer bardak içilir.

Kara mürverin meyve suyunu hazırlamak için taze ve olgun meyveleri 2-3

dakika suda bekletilir. Sonra bunlar elle sıkılıp süzülür. Bu meyve suyunu

saklamak için 10 ünite meyve suyuna 1 ünite bal katılır ve bu karışım

kaynatılır. Daha sonra sıcak suyla sulandırılıp günde iki kez birer bardak

olarak içilir.

Bitkinin gövde kabukları kuru ya da taze yapraklarıyla karıştırılıp parçalanır.

Bu karışımdan 2-3 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak suda kaynama noktasına kadar

ısıtılır. Ateş kısılıp 10-15 dakika daha ısıtma işlemi sürdürülerek elde edilen

dekoksiyon, günde iki kez birer bardak olarak içilir. Cildi yumuşatıcı ve yara

iyileştirici olarak dıştan uygulanır.

Bodur (Cüce) mürver (S. ebulus): Türkiye'nin hemen hemen tüm ormanlarında

rastlanan ve 50-200 cm. boylanabilen, çokyıllık otsu bitkidir. Gövdesi

yuvarlak kesitli, dik ve boydan boya çizgilidir. 7-11 yaprakçıktan oluşan

bileşik yaprakları karşılıklı dizilmiştir. Salkım biçimi alarak yazın açan beyaz

çiçekleri acı badem gibi kokar. Meyvesi parlak siyah renkli ve yuvarlak olur.

Bodur mürverin yapraklarında uçucu yağ, şekerler ve bazı organik asitler,

meyvelerinde doğal şekerler, valeriyen asidi, tanen, acı madde ile bazı boya

pigmentleri bulunur. Bitkinin çiçekleri, terletici ve yatıştırıcı, kökleri ile

yaprakları müshil etkilerinden yararlanılmak üzere kullanılır.

Bunlardan elde edilecek infüzyon ve dekoksiyonlar için yukarıdaki tarifler

aynen uygulanır.

MİNEÇİÇEĞİ

2008-11-05T03:50:00.001-08:00

Bilimsel İsim Verbena officinalis

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Mineçiçeğigiller familyasının örnek bitkisidir.

Anayurdu bilinmemekte ama dünyanın birçok yerinde ve ülkemizde de

yetişmektedir. 60-100 cm. kadar boylanabilen, çokyıllık dayanıklı otsu

bitkidir. Dört köşe kesitli, koyu yeşil renkli ve tüylü gövdesi, bitkinin tepesine

doğru dallara ayrılır. Tüylü ve parlak koyu renkli, kenarları derin dişli ve

sapsız yaprakları, uzamış meşe yaprağına benzer. Yaz ortasında başak ya da

şemsiye biçimi oluşturarak açmaya başlayan, ilk don olayına kadar açışını

sürdüren küçük çiçekleri eflatun, mavi ve kimi zaman da alacalı renklerde

olur. Çiçeğin ortası, beyaz ve siyah görünüşüyle küçük gözlere benzer.

Olgunlaşan çiçekleri tek tohumlu sert meyveler verir. Deniz, göl ve akarsulara

yakın bol güneşli ya da kısmi gölgeli yerleri; suyu iyi akıntılı, bitek, kum ve kil

karışımı gevşek toprakları seven bu bitki, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Mineçiçeği, verbalin adı verilen acı tatlı glikozitler, uçucu yağ, yapışkan bitki

sıvısı ve tanen içerir. Bazı yerlerde bitkinin yaprakları yemeklere, çiğ olarak

salatalara ve evde yapılan içkilere katılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Çok gösterişli bir bitki olmayan mineçiçeği Eski Mısır, Yunan, Çin ve

Roma'da ve ilk Hıristiyanlık dönemlerinde kutsal sayılıp övgüyle anılmış, aşk

iksirlerine katılmıştır.

Günümüzde bitkinin saptanan yararları bu övgüleri haklı çıkarmaktadır.

Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemlerini şöyle

sıralayabiliriz:

• Sinirleri güçlendirici toniktir. Bedeni uyarıcı etkileri nedeniyle yorgunluk,

bitkinlik ve uykusuzlukta yararlı etkiler sağlar. Gerginlik ve stresleri azaltarak

yatıştırıcı etki yapar, isteri nöbetlerinin kolayca atlatılmasında etkilidir.

• Bedenin çeşitli yerlerindeki spazmları çözücü etkisi vardır.

• Terleticidir. Soğuk algınlıklarının atlatılmasında etkili olur. Balgamı

söktürür. Grip sonrası oluşabilen melankoli ve depresyonun atlatılmasında

yardımcı olur.

• Sindirimi kolaylaştırır, peklik verir.

• Kadınlarda aybaşı durumunu düzene sokar, ağrıları hafifletir.

• Safra kesesi ve sarılık hastalığında yangıları azaltır.

Bu etkileri sağlamak üzere, mineçiçeğinin tüm topraküstü kesimleri bitki çiçek

açmadan önce yaz ortasında toplanır. Gölge, kuru ve havadar yerde

olabildiğince çabuk kurutulur. 1-3 tatlı kaşığı kurutulmuş bitki alınıp üzerine 1

bardak kaynar su dökülür. 10-15 dakika bu şekilde demlendirilerek elde edilen

infüzyon, günde üç kez birer bardak olarak içilir. Uykusuzluk durumunda

yatmadan önce bir bardak alınır.

• Mineçiçeğinden elde edilen bu infüzyon diş çürümesi ve dişeti

hastalıklarında gargara olarak kullanılır.

MEYAN KÖKÜ

2008-11-05T03:49:00.004-08:00

Bilimsel İsim Glycyrrhiza glabra

Bilinen İsmileri Biyam, Boyam, Piyam, Tatlıkök

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Baklagiller familyasındandır. Anayurdu Avrupa'nın

güneyi olan, dayanıklı çokyıllık otsu bitkidir. Ülkemizde Ege, Akdeniz,

Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygın olarak, özellikle akarsu

kıyılarında yetişir. 50-100 cm. kadar boylanabilir, ince uzun, koyu yeşil renkli

yaprakçıklardan oluşan bileşik yaprakları; yaz mevsiminde bitkinin yaprak

koltuklarında seyrek başaklar halinde açan mavimsi mor, bazen beyaz ya da

sarımsı çiçekleri; 7-10 cm. uzunlukta yassı meyveleri vardır. Bitkinin

konumuzu ilgilendiren rizomu, 0,5-2,5 cm. çapında ve 15-50 cm. uzunluktaki

silindir biçimli kökgövdesidir. Kabukluyken esmer, soyulduğunda sarı renkli

olan bu kök, önce tatlı iken sonra acımsılaşır. Meyan (ya da Meyankökü)

bitkisi kumlu, derin ve humuslu topraklan, bol güneşli yerleri sever. Dökülen

tohumlarıyla çoğalır ya da kökü bölünüp ekilerek çoğaltılır.

Meyanın rizom kökü, normal şekere göre elli kat daha tatlı olan glisirizin ile

flavon, saponin ve kumarin adı verilen maddeleri; tadı acı uçucu yağlan,

nişasta ve yapışkan bitki sıvısını içerir. Bu kökler ilaç ve bira endüstrilerinde,

kolalı içitlerin yapımında kullanılır. Anadolu'da bu kökten şerbet yapılarak

içilir. Üç yıllık köklerinden elde edilen meyan balı, koyu renkli toz, çubuk ya

da dörtgen şeklindeki parçalar halinde satılır ve ilaç olarak kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin kökünün Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle

özetlenebilir:

• Göğüs yolları hastalıklarında etkilidir: Göğsü yumuşatır, balgamı söktürür,

ateşi düşürür, öksürüğü keser; nezle ve bronşitte iyileştiricidir. Solunum

yollarında mukozayı korur, boğaz ağrılarına iyi gelir.

• Yatıştırıcı ve rahatlatıcıdır.

• Özellikle çocuklar için hafif müshil etkisi vardır.

• Bedeni güçlendirici toniktir.

• Mide yanmaları, gastrit ve mide ülserlerinde iyileştirici etkiler yapar.

• Karın ağrılarını geçirir.

• İdrar söktürücüdür.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, meyankökü sonbaharın sonlarında toprak

kazılarak çıkarılır. İyice temizlenerek açık havada kurutulur. Kabukları soyulur

ve parçalanır. Bu parçalardan 1/2-1 tatlı kaşığı alınır, 1 bardak suya konularak

kaynama noktasına kadar ısıtılır. Bu noktada ateş kısılıp 10-15 dakika daha

ısıtma işlemi sürdürülür. Böylece elde edilen dekoksiyondan günde üç kez

birer bardak içilir ya da piyasada çubuklar halinde satılan meyankökü ağızda

emilerek aynı Tedavi ve Kullanım Şekilleri nden yararlanılır veya meyan balı suda kolayca

eritilerek içilir.

MERCANKÖŞKLERİ

2008-11-05T03:49:00.003-08:00

Bilimsel İsim Origanum (ya da Marjoram) türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Ballıbabagiller familyasındandır. Akdeniz havzası

bitkisidir. Çeşitli türleri ülkemizde de Trakya, Marmara, Ege ve Akdeniz

bölgelerinde yabani olarak yetişir. Kayalık ve kurak yerlerde rastlanan, çalı

görünüşlü, hoş kokulu bitkilerdir.

Bu türlerden konumuzla en çok ilgili olanı Yabani mercanköşkü (O.

vulgare)'dür. Güveyotu ya da keklikotu adlarıyla da bilinen bu tür, 25-80 cm.

boylanabilir ve toprağın üzerine yayılarak gelişir. Biber gibi kokan koyu yeşil

renkli yaprakları, haziran ile ekim ayları arasında beyaz ya da pembe renkte

açan çiçekleri vardır. Bol güneşli ya da kısmen gölge yerleri seven bitki,

döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Yabani mercanköşkünün topraküstü kesimlerinde, karvakrol ile timol adlı

maddeleri içeren uçucu yağ, asitler, tanen ve acı esanslar bulunur. Bazı

yerlerde yaprakları kurutulup kekik yerine baharat olarak kullanılır. Ayrıca

bitkinin topraküstü kesimlerinin damıtılmasıyla elde edilen mercanköşkü yağı

da parfümeri ve likör endüstrilerinde kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Yabani mercanköşkünün Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri

şöyle sıralanabilir:

• Uyarıcı ve terleticidir. Soğuk algınlığı ve gribin iyileştirilmesinde yararlı

olur.

• Öksürük ve boğmacanın tedavisinde etkilidir.

• Yatıştırıcıdır.

• Uyarıcı etkisi sindirim sisteminde de görülür: iştah açar. Sindirimi

kolaylaştırıp hazımsızlığı giderir.

• İdrar ve gaz söktürücüdür.

• Peklik vericidir.

• Kadınlarda aybaşı döneminin daha kolay ve rahat geçmesini sağlar.

Bütün bu etkileri sağlamak üzere, yabani mercanköşkünün topraküstü

kesimleri, bitki çiçek açtığında toplanır. Kalın dal ve saplan ayrılıp atılır. Geri

kalan kısımlardan 1 tatlı kaşığı kurumuş ya da taze bitki karışımı 1 bardak

kaynar suyun içine konur. 10-15 dakika demlendirilerek hazırlanan infüzyon,

günde üç kez birer bardak içilir.

• Yabani mercanköşkü iyi bir antiseptiktir. Ağız yangılarına karşı etkilidir.

• Arı ve böcek sokmalarında da yangıyı kesip rahatlatır.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, yukarda tarifi verilen infüzyonla ya da

daha iyisi, 1 tatlı kaşığı dolusu bitkinin suda kaynatılmasıyla hazırlanan

dekoksiyonla ağız iyice çalkalanır. Böcek veya an sokması durumlarında,

sokulan yer aynı dekoksiyonla sıkıca ovuşturulur.

• Ayrıca, yabani mercanköşkü etkili bir yara iyileştiricidir.

• Romatizma ve kas ağrılarında bedeni rahatlatıcı etkisi görülür.

• Özellikle gerginlik durumunda oluşan baş ağrılarında etkili olur.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, piyasada satılan mercanköşkü yağı alınıp

yara ve kesikler bununla yıkanır. Bas ağrısı durumunda şakaklar, romatizma ve

kas ağrılarında şikayetli yerler mercanköşkü yağıyla ovuşturulur.

Diğer mercanköşkü türlerini şöyle özetleyebiliriz:

İzmir kekiği (O. smyrnaeum ya da O. onites) diye adlandırılan tür, Ege ve

Akdeniz bölgelerindeki makiliklerde yaygındır. 40-50 cm. boylanabilen,

çokyıllık bitkidir. Yaprakları oval biçimli, kenarları hafif dişli, yumuşak, tüylü

ve kekiğimsi kokuludur. Nisan-temmuz aylarında çiçek açan bitki, döktüğü

tohumlarıyla çoğalır.

İstanbul ya da Çanakkale kekiği (O. heracleoticum veya O. hirtum) denilen

mercanköşkü türü ise, Trakya, Marmara bölgesi ve Batı Anadolu'da yetişir. 50

cm. kadar boylanabilen çokyıllık bitkidir. Temmuz-Ağustos ayında çiçek açar.

Yaprakları kekiğimsi kokar. Döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

MELEKOTLARI

2008-11-05T03:49:00.001-08:00

Bilimsel İsim Angelica türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Maydanozgiller familyasından, iki-dört yıllık

dayanıklı otsu bitkilerdir. Kuzey Yarıküre ve Yeni Zelanda'da yetişen otuz

kadar melekotu türü vardır. Bunlardan konumuz yönünden önemli olanları

Angelica Sylvestris ve Angelica Archangelica (A. officinalis) adlı iki türdür.

A. Sylvestris türü melekotu, ülkemizde Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki

dağlarda ve Uludağ yöresinde yetişmektedir. 70-200 cm. boylanabilen, iki-dört

yıllık dayanıklı, hoş kokulu olan bu bitkinin yaprakları çok parçalı, silindir

biçimli gövdesinin içi boş, çiçekleri beyaz ya da pembemsidir. Doğu

Anadolu'da gövde ve yaprak sapları soyulup sebze olarak yenir; Bursa

yöresinde bunlarla reçel yapılır. Bitkinin kökü, tanen ve uçucu yağlar içeren

esmer renkli, özel kokulu, buruk tatta ve kalın yapılıdır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bu melekotu türünün köklerinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri şöyle sıralanabilir:

• Diyareyi kesici ve peklik vericidir.

• Midevidir: Sindirimi kolaylaştırır.

• Yatıştırıcı ve sinirleri güçlendirici toniktir.

• Spazm çözücüdür.

• Astım nöbetlerinde rahatlatıcı olur.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, sonbaharda bitkinin toprağı kazılıp kökleri

çıkarılır. Kurutup toz haline getirilir. Bununla % 3-5'lik infüzyon hazırlanır.

Yani, 1 litre kaynamış suya 30-50 gr. bu tozdan konulup 15-20 dakika

demlendirilir. Böylece hazırlanan infüzyondan, günde iki-üç kez birer bardak

içilir.

A. archangelica (officinalis) türü melekotu Orta ve Kuzey Avrupa'da yetişen

ve 300 cm. kadar boylanabilen uzun boylu, üç yıllık dayanıklı otsu bitkidir.

Canlı yeşil renkli yapraklan ile toprağın derinine kadar inen özel kokulu iki-üç

dallı kalın kökleri bitkinin konumuzu ilgilendiren bölümleridir. Bunların tıbbi

etkilerini şöyle sıralayabiliriz:

• Balgam söktürücü ve soğuk algınlıklarında iyileştiricidir.

• İdrar söktürücüdür.

• Bedeni uyarıcı ve güçlendirici toniktir.

• Spazm çözücüdür.

• Kusma refleksini bastırma etkisi bulunduğundan yolculuklarda alınması

rahatlatıcı olur.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, bu tür melekotunun yaprakları yaz

başlarında toplanır, kökleri ise bitkinin ilk yılında toprağı kazılarak çıkarılır.

Bunlar özenle havadar ve gölge yerlerde kurutulur. Kökleri parçalanarak kuru

yaprakla karıştırılır. Bu karışımdan 1 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak suda kaynama

noktasına kadar ısıtılır. Sonra ateş kısılarak 5 dakika daha ısıtma işlemi

sürdürülür. Böylece elde edilen dekoksiyondan, günde üç kez birer bardak

içilir.

LİMON

2008-11-05T03:48:00.004-08:00

Bilimsel İsim Citrus limonum

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Sedefotugiller (Turunçgiller) familyasındandır.

Anayurdu Hindistan ve Uzakdoğu ülkeleri olan limon, İ.S. 1000-1200

yıllarında İspanya ile Sicilya'ya getirilmiş, daha sonra Haçlı Seferleriyle

Avrupa ve Ortadoğu'ya yayılmıştır. Günümüzde dünyanın tüm astropikal iklim

bölgelerinde ve ülkemizde de Ege ile özellikle Akdeniz bölgelerinde

yetiştirilmektedir. 3-6 m. boylanabilen ve kışın yapraklarını dökmeyen bir

ağaçtır. Gövde ve dallarının kabuğu koyu gridir. Almaşık dizili, elips biçimli

iri yaprakları açık yeşil renkli, derimsi dokulu ve sivri uçludur. Bazı limon

ağacı türlerinde, yaprak koltuklarında sivri dikenler bulunur, ilkbahar aylarında

açan hoş kokulu, dışı pembemsi ve içi beyaz renkli çiçekleri ya tek tek ya da

birkaçı bir arada bulunur. "Yediveren" limon türleri ise neredeyse bütün yıl

çiçek açar ve meyve vermeye devam eder. Genelde sonbaharda olgunlaşan

limon meyvesi yumurta biçimli, bir ucu sivri çıkıntılı, içi 8-10 bölümlü, çok

ekşi ve bol sulu olur. Olgun limon meyvesinin açık sarı renkli dış kabuğunun

üzerinde uçucu yağ ve esanslar içeren benekler bulunur. Meyvenin kabuğunun

içi ise, beyaz renkli ve sünger dokuludur. Meyvenin içinde yer alan beyaz

tohumlan (çekirdekleri) küçük, oval biçimli ve bir uçları sivri olur. Bol

güneşli, rüzgardan korunmalı yerleri; hafif, suyu iyi akıntılı ve verimli

toprakları seven limon ağacı, tohumlarıyla çoğaltılır.

Doğal bir C vitamini kaynağı olan limon meyvesinin suyunda ayrıca organik

nitelikli sitrik asit, pektin ve şekerler bulunur. Limon meyvesinin suyu ya da

dilimleri kimi yemeklere, çorba ve salatalara katılır. Sevilen bir içit olan

limonata yapımında kullanılır. Bazı sebze yemekleri ve reçellerin yapımında,

bunların kararmaması için eklenir. Uçucu yağ ve esans içeren limonun kabuğu

sıkılarak ve damıtılarak elde edilen limon esansından kozmetikte ve kimi

içkilerin yapımında yararlanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Pek çok yönden sağlığa yararlı olan limonun Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan

yararlanma yöntemleri şöylece sıralanabilir:

• C vitamini eksikliğinde ortaya çıkan iskorbit hastalığında, limon en iyi doğal

ilaçtır.

• Soğuk algınlığı, nezle, öksürük, boğaz ve baş ağrıları ile gribal enfeksiyon

durumlarını hafifletir. Beden ateşini düşürür. Bu etkileri sağlamak için sıkılan

limonun suyu, şekerle tatlandırılıp ılık su katılarak limonata şeklinde içilir.

• Boğaz ağrıları ve bademcik enfeksiyonlarında sıkılan limonun suyu, ılık

suyla karıştırılarak gargara yapılır.

• Birdenbire yükselen tansiyonda, yarım limonun suyu bir bardağa sıkılır.

Üzeri suyla tamamlanarak içilir. Bu durumda limon, tansiyonu normal

düzeyine indirir.

• Limon, doku büzücü ve cilt toniğidir. Çilleri hafifletir. Cildin güzelleşmesine

katkıda bulunur. Bunun için sıkılan limonun suyu elle ovuşturularak cilde

dıştan uygulanır.

• Tırnak ve dişlerdeki tütün lekelerini hafifletip ağartır. Dişetlerini güçlendirir.

Bu etkileri sağlamak için sıkılan limonun suyu ovuşturularak dıştan uygulanır.

• Soğuk hava nedeniyle ellerdeki ve yüzdeki deri çatlamalarını iyileştirir. Bu

etkisinden yararlanmak için de sıkılan limonun suyu ellere, ovuşturularak

dıştan uygulanır.

• Limon susuzluk, yorgunluk ve bitkinlik durumlarını giderir. Bunun için bol

limon suyu, su ve şekerle limonata yapılıp içilir.

• İdrar yollarını temizler, idrarı söktürür. Bu etkileri için bedene her şekliyle

limon suyu alınması yeterli olur.

• İştah açıcı ve sindirim sistemini uyarıcıdır.

Bu etkisinden yararlanmak üzere, limon ağacının taze yapraklarıyla % 2-3'lük

standart infüzyon hazırlanır. Yani, 1 litre kaynamış su, 20-30 gr. taze limon

yaprağı üzerine dökülüp 15-20 dakika demlendirilerek infüzyon yapılir. Bu

infüzyon yemeklerden 15 dakika önce, birer bardak olarak içilir.

• Limon, doku büzücü etkisi nedeniyle peklik vericidir.

•Antiseptik (mikrop kırıcı) etkileri de vardır.

Bu sayılan etkilerini sağlamak için, limonun gövde ya da dallarından kabukları

alınır. Bu kabuklar suda kaynatılarak bir dekoksiyon elde edilir. Peklik verici

olarak bu dekoksiyondan günde iki-üç kez birer bardak içilir. Yaraları

temizlemek ve antiseptik etkisinden yararlanmak için de aynı dekoksiyon

dıştan uygulanır.

• Sivrisinek ve sinek sokmalarında, sokma yerinin iyileşmesini hızlandırır.

Bunun için sıkılan limonun birkaç damla suyu, sokma yerine, ovuşturularak

dıştan uygulanır.

LATİN ÇİÇEĞİ

2008-11-05T03:48:00.003-08:00

Bilimsel İsim Tropaeolum majus

Bilinen İsmileri Kapuçin

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Latinçiçeğigiller familyasının örnek bitkisidir.

Anayurdu Latin Amerika'daki serin And Dağları bölgesidir. Gösterişli

çiçekleri ve yaprakları nedeniyle dünyaya yayılan latinçiçeği, ülkemizde de

bazı yerlerde süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. 40 türü vardır. Boyları 40

cm'den başlayıp kimi tırmanıcı türlerinde metrelerce uzayabilir. Türüne göre

latinçiçekleri bir ya da çokyıllık otsu bitkidir. Işınsal damarlanma özelliği

gösteren yuvarlağımsı biçimli gök yeşili yaprakları nilüfer çiçeğinin minik

yapraklarını andırır. Hoş kokulu parlak çiçekleri, kızıl, turuncu, sarı, maun ve

krem renginde olabilir. Çiçeğinin üstteki taçyaprağı nektar arayan sinekkuşunu

anımsatır. Bitkinin tohumları fasulye iriliğinde olup kuruyunca minik

yerfıstıklarına benzer. Bitki, tohumuyla çoğalır.

İçerdiği yararlı maddeler arasında C vitamini, glükosilinat, hardal yağı ve ne

olduğu bilinmeyen bakteri yok edici bileşikler bulunur. Bitkinin yaprak, çiçek

ve yakıcı lezzeti olan çiçek tohumları salata olarak yenilir. Körpe çiçek

tomurcukları ve yeşil durumdaki tohumları turşu yapılarak tüketilir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Latinçiçeğinin yaprak, çiçek ve çiçek sapları, yaz ortasından sonbahar

ortalarına kadar toplanır. Yaş olarak kullandığında, etkili tıbbi özellikler taşır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve onlardan yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:

• Beden içinde herhangi bir bakteri enfeksiyonu varsa, özellikle solunum

yollarındaki rahatsızlık, bronşit, grip ve soğuk algınlığı gibi durumlarda

etkilidir.

• Son zamanlarda bazı uzmanlar, kadın üreme organlarındaki enfeksiyonlarda

da latinçiçeğinin etkili olduğunu savunuyorlar.

• Ayrıca bitkiden hazırlanan infüzyonun saç ve tırnakların ana maddesi olan

keratini güçlendirdiği, saç dökülmeleri ve tırnak kırılmalarını önlediği öne

sürülüyor.

Bütün bu durumlar için 1-2 tatlı kaşığı taze yaprak, çiçek ve çiçek sapı

karışımı üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika süreyle

demlendirilerek hazırlanan infüzyon, günde üç kez birer bardak içilir.

• Latinçiçeği özellikle bakterilerden oluşan yerel enfeksiyonlarda güçlü bir

mikrop kırıcıdır. Bunun için yaprakları ezilerek hazırlanan yara lapası ya

olduğu gibi ya da bir tülbentin içine konularak kompres şeklinde şikayet edilen

yerlere dıştan uygulanır.

KUZUKULAĞI

2008-11-05T03:48:00.001-08:00

Bilimsel İsim Rumex türleri

Bilinen İsmileri Ebemekşisi, Ekşilik, Ekşimik, Turşuotu

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Karabuğdaygiller familyasındandır. Anayurdu

bilinmeyen kuzukulağı türleri, Anadolu'da kalkerli topraklar dışında gölgelik

ve nemli yerlerde yaygın olarak yetişen, çokyılık otsu bitkilerdir. Rumex cinsi

bitkilerden burada yalnızca Büyük kuzukulağı (R. acetosa) ve Küçük

kuzukulağı (R. acetosella) türlerinden söz edeceğiz. Bu türler 60 cm'ye kadar

boylanabilir. Gövdesi kabarık çizgili, sulu ve kırmızımsı renklidir. Ok biçimli,

iri ve kabarık yaprakları tüysüz olur. Yaz aylarında açan başak halindeki

pembemsi renkli, sık dizilişli çiçekleri koparıldıkça bitki yapraklar verir.

Çiçeklerinden, parlak koyu kahverengi minik tohumlan olgunlaşır. Kuzukulağı

türleri, döktüğü tohumlanyla çoğalırken, istenirse köklerinin bölünmesiyle de

çoğaltılabilir.

Kuzukulağı türlerinin tadı ekşi olan yapraklan A, B ve C vitaminleriyle

potasyum yönünden zengindir. Körpe yapraklan çiğ olarak salatalarda ya da

ıspanak gibi pişirilip sebze olarak yenir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Benzer özellikler taşıyan Büyük ve Küçük kuzukulağı türlerinin Tedavi ve Kullanım Şekilleri

ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:

• Yaprakları, böbrekleri çalıştırır, idrar söktürücüdür.

• C vitamini yönünden zengin olduğu için iskorbit hastalığının

iyileştirilmesinde yararlıdır.

• Bedeni güçlendirici toniktir.

• Hafif müshil etkisi vardır.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, bitkinin yıl boyunca yeşil kalan körpe

yapraklan toplanmalı, salatalara katılıp çiğ olarak bolca yenilmelidir.

• Yaprakları, çıbanların iyileştirilmesinde etkili olur.

• Güneş yanıklarında rahatlatıcıdır.

Bu etkilen sağlamak üzere, körpe kuzukulağı yaprakları toplanır. Ezilerek yara

lapası yapılır ve şikâyet edilen yerlere dıştan uygulanır.

• Gene yapraklan, güneş çarpması ve bitkinlik durumlarında iyileştiricidir.

Bunun için bitkinin taze yapraklarıyla % 2 ya da % 3'lük infüzyon hazırlanır.

Yani, 1 litre kaynar su, 20 ya da 30 gr. kuzukulağı yaprağının üzerine

dökülerek 15-20 dakika demlendirilip infüzyon elde edilir. Bu infüzyondan,

günde iki-üç kez birer bardak içilir.

• Kuzukulağı türlerinin kökleri, antrakinon türevleri içerdiğinden müshil etkisi

vardır.

• Safra söktürücüdür.

Bu etkilerinden yararlanmak üzere, bitkinin toprağı kazılıp kökleri çıkarılır ve

temizlenir. Bunlarla % 3-5'lik dekoksiyon hazırlanır. Yani, 1 litre sıcak suya

30-50 gr. kadar parçalanmış bitki kökü konulup 15-20 dakika kadar ağır ağır

kaynatılır. Elde edilen dekoksiyon, günde iki-üç kez birer bardak olarak içilir.

UYARI

• Romatizması, böbrek ve gut hastalığı olanlar kuzukulağı yememelidir.

KUŞKONMAZ

2008-11-05T03:47:00.005-08:00

Bilimsel İsim Asparagus officinalis

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Zambakgiller familyasındandır. Anayurdunun neresi

olduğu bilinmeyen kuşkonmaz bitkisinin, Asya ve Afrika kıtaları ile Akdeniz

havzasında yetişen 150 kadar türü vardır. Bunlardan bazısı ince yapraklan

nedeniyle süs bitkisi olarak, kimisi de genç sürgünleri sebze olarak ve yenmek

üzere yetiştirilmektedir. Konumuzu en çok ilgilendiren Tıbbi kuşkonmaz (A.

officinalis) türü, ülkemizde Trakya ve Doğu Anadolu'da yabani olarak yetiştiği

gibi, bazı yerde kültürü de yapılmaktadır. 50-150 cm. boylanabilen, çokyıllık

dayanıklı otsu bitkidir. Kökü, toprak altındaki kısa rizomundan (kökgövde)

uzayan etli ve beyaz saçaklar halindedir. Yaprakları bitkinin uzun gövdesini

örten zarımsı küçük pullar şeklinde olur ve çabuk dökülür. Sarımsı renkli

çiçekleri yazın tek tek ya da çiftler halinde yaprakların koltuğunda açar ve

olgunlaşınca kırmızı renkli üzümsü meyveler verir. Kumlu ve kuru toprakları

seven, özenli bakımı gerektiren kuşkonmaz bitkisi, tohumundan ürer. Ama

ağır geliştiğinden bitki kökünden bölünerek çoğaltılır. Gene de bitki ancak

üçüncü yılının sonunda ürün verir.

Kuşkonmazın gövde, rizom ve kök saçaklarında doğal şekerler, mannit,

koniferin adlı glikozit, asparajin ile A ve C vitaminleri bulunur. Kuşkonmazın

körpe sürgünleri Batı ülkelerinde makbul bir sebze olarak, soyulup suda

haşlanarak ve üzerinde tereyağı gezdirilip maydanoz serpilerek sıkça yenir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin genç sürgünleri gibi, rizom ve kök saçakları da tıbbi yönden önemli

etkiler taşır. Bu etkileri şöyle sıralayabiliriz:

• Güçlü bir idrar söktürücüdür. idrara çok keskin bir koku verir. Bu durum

normaldir ve endişeye gerek yoktur.

• Kalp yetmezliğinden ötürü bedende oluşan ödemlerin boşaltılmasında etkili

olur. Kalbi güçlendirir.

• Bedende biriken fazla suların atılmasını sağlar. Böylece kanı temizler.

• Kum döktürücüdür.

• Cilde canlılık verir.

Bu etkileri sağlamak için kuşkonmazın rizom ve kök saçakları sonbaharda

bitkinin toprağı kazılıp çıkarılır, iyice temizlenir ve gölgede kurutulur.

Parçalara ayrılan kurumuş köklerden 1-2 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak suda

kaynama noktasına kadar ısıtılır. Daha sonra ateş kısılarak 10-15 dakika daha

ısıtma işlemi sürdürülür. Böylece elde edilen dekoksiyondan günde iki kez

birer bardak içilir.

Ya da daha pratik olarak kuşkonmazın körpe sürgünlerini sebze olarak

yediğimizde, bitki bu etkilerini aynen ortaya koyar. Bu nedenle, Batı

ülkelerinde sıkça tüketilen bu sebzenin, ülkemiz mutfağında daha sıklıkla yer

almasını diliyoruz.

UYARI

• Böbrekleri rahatsız olan kişiler kuşkonmazı seyrek ve az yemelidir.

KİŞNİŞ

2008-11-05T03:47:00.003-08:00

Bilimsel İsim Coriandrum sativum

Bilinen İsmileri Aşotu, Kişnişotu

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Maydanozgiller familyasındandır. Anayurdu

Akdeniz havzası olup günümüzde birçok yerde ve ülkemizde yabani bitki ya

da kültür bitkisi olarak yetişmektedir. 60 cm'ye kadar boylanabilen biryıllık

otsu bitkidir. Gövdesi yuvarlak kesitli, boylamasına oluklar halinde çizgili,

soluk yeşil renkli ve dallara ayrılan yapıdadır. Bitkinin alt ve üst bölümündeki

yaprakları farklı görünüşte olur. Alt yaprakları maydanoz bitkisininkilere

benzer. Hafif tüylü, tuhaf ve pek de hoş olmayan koku taşırlar. Bitkinin üst

kesimindeki yaprakları ip gibi ince ama düzgün kesimli ve gene hoş olmayan

keskin ve tuhaf kokulu olurlar. Yaz başı ile ortası arasında gevşek şemsiyeler

oluşturarak açan, beyaz ya da pembemsi açık mor renkli küçük çiçekleri

olgunlaşınca, 2-7 mm. çapında yuvarlak, açık kahverengi tohum kılıfını

taşıyan kokulu, kuru meyvelere dönüşür. Bol güneşli yerleri, bitek ve hafif

topraklan seven kişniş bitkisi, tohumları sonbaharda ekilerek çoğaltılır. Ancak,

çapraz döllenmeyle bitkinin yozlaşması meydana geleceğinden, rezeneden

uzak yerlere ekilmesine dikkat edilmelidir.

Kişnişin tohumunu taşıyan meyvesinde nişasta, tanen, şekerler, sabit ve uçucu

yağlar bulunur. Uçucu yağında '79üksek oranda coriandrol ile düşük oranda

geraniol, borneol, pinen, phelladron ve asetik asit vardır.

Kişniş tohumlan pastacılıkta, baharat olarak bazı çorba ile yemeklerin

hazırlanmasında, içki endüstrisinde ve kişniş şekerinin yapımında kullanılır.

Bazı yerlerde bitkinin körpe yaprakları salata ve güveçte pişen yemeklere

katılır. Gövde ve kökü de sebze gibi pişirilip yenir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Eski Mısır papirüsleri, Çince ve Sanskritçe metinlerde ve hatta İncil'de sağlığa

yararlı etkilerinden övgüyle söz edilen kişnişin, Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan

yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:

• Kişniş tohumları içerdiği yağlarla mideyi uyarır; iştahı açar, sindirimi

kolaylaştırır ve hazımsızlığa iyi gelir.

• Aynı nedenle mide ve bağırsaklardaki gazı söktürür.

• Aniden başlayan mide ve karın ağrılarını bastırır.

• Özellikle çocuklarda diyareyi kesici etkiler yapar.

• Hafif yatıştırıcı etkisi vardır.

Kişnişin bu etkilerinden yararlanmak üzere, bitkinin çiçek şemsiyeleri yaz

sonunda alınır ve tohumlarının olgunlaşması için gölgeli ve havadar yerde bir

süre itekletilir. Sonra şemsiyeler başasağı edilerek bir kağıdın üzerine sallanır

ve dökülen tohumlan toplanır. Bunlardan ya da piyasadan alınan kişniş

tohumlarından 1 tatlı kaşığı kadarı biraz ezilerek 1 bardak kaynar suya

dökülür. Kabın üzeri sıkıca kapatılarak 5 dakika süreyle demlendirilir. Bu

şekilde elde edilen infüzyon, yemeklerden önce birer bardak olarak içilir. Aynı

etkilerinden yararlanmak için, tohumları yemeklerden önce ağızda

çiğnenebilir.

• Kişniş antiseptik (mikrop kırıcı) etkiler de taşır. Bu etkisinden yararlanmak

için yukarıda tarifi verilen infüzyon, akne ya da yaraların üzerine uygulanır.

KİMYON

2008-11-05T03:47:00.001-08:00

Bilimsel İsim Cuminum cyminum

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Maydanozgiller familyasındandır. Anayurdu

Akdeniz havzası ile Mısır olan kimyon, ülkemizde Orta Anadolu'da Eskişehir

ve Konya dolaylarında üretilir. 15-60 cm. boylanabilen, biryıllık duyarlı otsu

bitkidir. Hafif kokulu, elips biçimli şerit gibi yaprakları, yaz mevsiminde

şemsiyeler oluşturarak açan beyaz ya da pembe çiçekleri vardır. Bu çiçekler

olgunlaştığında, kimyon adıyla baharat olarak kullanılan iğ biçiminde ve

genelde ikiye bölünen yapıda sarımsı esmer renkli tohumlar verir. Güneşli ve

kısmen gölgelik yerleri; suyu iyi akıntılı ve bitek toprakları seven kimyon

bitkisi, ilkbaharın sonlarında, ılık günlerde ekilen tohumlarıyla çoğaltılır.

Kimyon tohumlarında % 2,5-4 oranında sabit ve karvon adı verilen uçucu yağ,

tanen ile reçine bulunur. Avrupa ülkelerinde ekmek, kurabiye, peynir, bazı

likör türleri ve etli yemeklere çeşni vermesi için sıkça kimyon tohumu katılır.

Kimyon Türk mutfağında da, köfteye konur. Parfüm endüstrisi ve veterinerlik

ilaçlarında kimyon tohumundan elde edilen yağ kullanılır. Kimyon, ülkemizin

tarımdaki dışsatım ürünlerinden biridir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Romalılar döneminden beri bedene yararlı etkileri bilinen ve kullanılan

kimyonun Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece

sıralanabilir:

• Midevidir: iştahı açar ve sindirimi kolaylaştırır.

• Mide ve bağırsaklardaki gazı söktürür.

• Diyareyi hafifletici etkisi vardır.

• İdrar söktürücüdür.

• Sinirleri uyarır.

• Terletici etkisi de bulunmaktadır.

Bu etkilerinden yararlanılmak üzere yaz mevsiminde bitkinin çiçek şemsiyeleri

tam olgunlaşmadan önce kesilip alınır. Bunlar gölge ve havadar bir yerde

kurutulur. Yere serilen bir kağıdın üzerine bu şemsiyeler başaşağı edilip

silkelenir. Böylece toplanan olgun tohumlar ya da piyasadan satın alınan

kimyon tohumlarından 1-2 tatlı kaşığının üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp

kabın üzeri kapatılarak 10-15 dakika süreyle demlendirilir. Bu şekilde elde

edilen infüzyondan günde iki kez sabah ve akşam yemeklerinden önce birer

bardak içilir.

KEREVİZ

2008-11-05T03:46:00.003-08:00

Bilimsel İsim Apium graveolens

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Maydanozgiller familyasındandır. Avrupa, Akdeniz

havzası ile Kafkasya'da yetişen yabani kerevizlerin ayıklanma ve ıslahı ile elde

edilmiş ikiyıllık, çok kokulu, otsu tarım bitkisidir. Ülkemizde bolca

yetiştirilmekte olan kereviz, 30-100 cm. boylanabilir. Yumrukökleri şişkin, etli

ve lifli; 2-5 yaprakçıktan oluşan yapraklan çok parçalı ve yaprak sapı

olukludur. Bitkinin kökü gelişkin olanlarına kök kereviz, sapı gelişkin olanlara

ise sap ya da yaprak kereviz denir. Kereviz bitkisi birinci yılında yalnızca kök

ve yapraklarını geliştirir, ikinci yılında sapı sürerek beyaz ya da sarımsı renkte

çiçeklerini açar ve tohum verir. Tohumları 1,5-2 mm. uzunlukta, esmer renkli

ve özel kokulu olur. Güneşli, sert rüzgarlardan korunmalı yerleri; nemli, suyu

iyi akıntılı ve bitek toprakları seven kereviz bitkisi, tohumlarıyla çoğaltılır.

Ancak, fide halindeyken yeri değiştirilerek şaşırtma yapılmalıdır.

Vitaminler, mineral tuzlar ve diğer besleyici maddeler yönünden zengin bir

bitki olan kerevizin, kök ve yaprakları makbul bir sebze olarak bolca tüketilir.

Körpe yaprakları kurutulup ezilerek bazı yemeklere çeşni vermesi için katılır,

içerdiği minerallerden başka, % 2-3 oranında apiol adlı uçucu yağı içeren

tohumları, öğütülüp kereviz tuzu olarak bazı yiyeceklere katılır. Tuzsuz

rejimlerde sofra tuzu yerine kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Özellikle aşağıdaki bedene yararlı etkilerinden ilk ikisi Antik çağlardan beri

bilinen kerevizin Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle

sıralanabilir:

• Uyarıcıdır.

• İdrar söktürücüdür.

• Kanı temizler.

• İçerdiği apiol adlı madde nedeniyle idrar yollarını da temizler.

• Gaz söktürücüdür.

• İştahı açar, sindirimi kolaylaştırır.

• Sinirleri yatıştırır.

• Bedeni güçlendirici toniktir.

• Romatizma, artrid ve gut tedavisinde olumlu etkileri vardır.

• Eskiden beri afrodizyak etkisi olduğu varsayılmaktadır.

Bütün bu etkilerinden yararlanılmak üzere, 1 bardak kaynar suya, piyasadan

satın alınan, sonbaharda toplanmış olgun kereviz tohumlarından o anda

ezilmiş 1-2 tatlı kasığı atılır ve 10-15 dakika süreyle demlendirilir. Böylece

elde edilen infüzyon, günde üç kez birer bardak olarak içilir.

KEDİOTU

2008-11-05T03:46:00.001-08:00

Bilimsel İsim Valeriana officinalis

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Kediotugiller familyasının örnek bitkisidir.

Anayurdunun neresi olduğu bilinmeyen kediotunun, dünyanın çeşitli

yerlerinde 150 kadar türü yetişmekte, 10 kadar türü ülkemizde de

görülmektedir. Bunlardan konumuzu en çok ilgilendiren türüne Tıbbi kediotu

(V. officinalis) denilir. Bu tür kediotu 150 cm'ye kadar boylanabilen, çokyıllık

dayanıklı otsu bitkidir. Pek hoş kokmayan kısa rizomu (kökgövdesi) yanlara

doğru saçaklar atar. Yuvarlak kesitli, boydan boya oluklu ve yeşil renkli bir

gövdesi vardır. Bayırturpununkine benzeyen keskin kokulu, koyu yeşil renkli,

kenarları dişli, 5-11 yaprakçıktan oluşan dar ve uzun yaprakları, çiçek

saplarının dibinden sürerler. Hazirandan eylül ayına kadar salkımlar halinde

açan minik çiçekleri itici kokulu, soluk mor-pembe ya da pembemsi beyaz

renklerdedir. Bu çiçeklerin olgunlaşmasıyla ortaya çıkan tohumları 2 mm.

uzunlukta, gözyaşı biçimli, yassı ve açık kahverengidir. Güneşli ya da kısmen

gölgeli yerleri, kum ve kil karışımı gevşek ama bitek toprakları seven bitki,

tohumlarıyla çoğalır.

Tıbbi kediotu bitkisinin rizom ve kök saçaklarında nişasta, şeker ve reçine,

valeryanik asit ve izovaleryanik asit, borneol, pinen ile kampen içeren uçucu

yağ ile gene uçucu alkaloitler bulunur. Bu kökler bazı yerlerde çorba, güveç

yemekleri ve dolma içlerine, bitkinin çeşitli mineraller yönünden zengin

yaprakları da, çürütülüp kompozit gübre yapılan bitkilerin arasına katılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bedene yararlı etkileri Antik çağlarda da bilinen kediotunun bilimsel adındaki

valere kökü Latince'de "sağlıklı olmak" deyişinden gelir. Tıbbi kediotu Kuzey

Avrupalılar, Çinliler ve Kanada'da yaşayan Kızılderililer tarafından sağlık

hizmetinde kullanılmıştı. Bitkinin bu Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve onlardan yararlanma

yöntemleri şöyle özetlenebilir:

• Bedene yararlı bitkiler arasında sinirleri yatıştırıcı etkisi en çok olanlardan

biridir.

• Sinirsel gerginlikleri yok ederken gerginliklerden oluşan endişelilik, aşırı

heyecan, isteri ve nevrasteni durumlarını da yatıştırır.

• Spazm çözücüdür. Bedende oluşan krampları, bağırsaklarda duyulan ani

ağrıları ve aybaşı nedeniyle ortaya çıkan kramp ve sancıları yok eder.

• Sinirsel kökenli baş ağrılarına ve migrene iyi gelir.

• Görme bozukluklarında oluşan baş ağrılarına karşı da etkilidir.

• Aşırı sinirlilik durumundan ortaya çıkan kalp ağrılarını ve çarpıntılarını

geçirir.

• Uyku getiricidir. Özellikle sinirsel kökenli uykusuzluğa karşı iyi bir ilaç

oluşturur. Kişiye doğal uyku olanağı sağlar.

• Gerginlikten ötürü bedende oluşan ağrıları keser.

• Gaz söktürücüdür.

• Nezleye karşı iyileştirici etkisi vardır.

• Romatizma ağrılarını da hafifletir.

Bütün bu önemli etkileri sağlamak üzere tıbbi kediotunun rizom ve kök

saçakları sonbaharın sonlarına doğru bitkinin toprağı kazılarak çıkarılır, iyice

temizlenir ve gölgeli, havadar bir yerde kurutulur. Kurumuş kökler parçalara

ayrılarak 1-2 tatlı kaşığı kuru kök, 1 bardak kaynar su içinde 10-15 dakika

süreyle demlendirilip bir infüzyon elde edilir. Bu infüzyon bedene zararlı

olmadığından, gereksinim duyuldukça birer bardak olarak içilir.

• Kediotu ayrıca akne ve isilik tedavisinde kullanılır.

• Sinirleri ve bedeni yatıştırıcı amaçla hazırlanan banyo suları ya da yüz

yıkama losyonlarına katılır.

Bunun için kediotunun kuru kökleri kaynatılarak bir dekoksiyon elde edilir. Bu

dekoksiyon akne ve isilik şikayetinin olduğu yerlere dıştan uygulanır. Aynı

dekoksiyon banyo ya da yüz yıkama sularına katılır.

Kediotunun köklerinin damıtılmasıyla elde edilen ve piyasada satılan kediotu

esansı da sulandırılarak yukarıda sayılan etkileri elde etmek üzere

kullanılabilir.

KEÇİ SEDEFOTU

2008-11-05T03:45:00.004-08:00

Bilimsel İsim Galega officinalis

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Baklagiller familyasındandır. Benzer türleri

Amerika kökenli olmasına karşın, Keçi sedefotu Güney Avrupa'da ve

ülkemizin çeşitli yerlerinde yaygın biçimde yetişmektedir. 50-100 cm. kadar

boylanabilen, çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. Gövde üzerinde karşılıklı dizili

koyu yeşil yaprakları, haziran-ağustos aylarında bol çiçekli salkımlar

oluşturarak açan, açık mor ya da ender olarak beyaz çiçekleri vardır. Bu

çiçekler, içinde pek çok tohumu taşıyan esmer kırmızımtırak renkte kuru

meyveler verir. Güneşli yerleri ve suyu iyi akıntılı (süzek) toprakları seven

keçi sedefotu bitkisi, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.

Keçi sedefotunun topraküstü kesimlerinde saponinler, flavon glikozitler, acı

maddeler, tanen ve galeghin adı verilen bir alkaloit bulunur.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin bedene yararlı Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan faydalanma yöntemleri şöyle

özetlenebilir:

• Emzikli annelerde süt gelişini artıran etkisi vardır. Bu etki o denli güçlüdür

ki, bazı durumlarda sütün % 50 oranında artışı sağlanabilir.

• Küçük dozlarda alınırsa kandaki şeker düzeyini düşürür. Bu nedenle şekerli

diyabeti (diabetes mellitus) olanlar keçi sedefotunu olabilirler. Ancak bu

tedavi, insülin tedavisinin yerine geçmemeli ve tıbbi gözetim altında

yapılmalıdır.

• Bitkinin, memeleri geliştirme etkisi de vardır.

• İdrar söktürücüdür.

• Terleticidir.

Bu etkileri sağlamak için keçi sedefotu bitkisinin sap, yaprak ve çiçekleri,

bitkinin çiçek açtığı yaz aylarında toplanır. Gölgelik yerde özenle kurutulur.

Kurutulmuş bitki karışımından 1 tatlı kasığı alınıp 1 bardak kaynar suyun içine

konur ve 10-15 dakika süreyle demlendirilerek elde edilen infüzyondan, günde

iki kez birer bardak içilir.

UYARI

• Keçi sedefotu galeghin adlı maddeyi içerdiğinden, yüksek dozlarda alınırsa,

sinir merkezlerini felce uğratabilir. Bu nedenle yukarıda verilen doz kesinlikle

aşılmamalıdır.

KARANFİL AĞACI

2008-11-05T03:45:00.003-08:00

Bilimsel İsim Eugenia caryophyllata (ya da Syzygium aromaticum)

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Mersingiller familyasındandır. Anayurdu

Endonezya'daki, adı yerli dilinde baharat anlamına gelen Moluk

takımadalarıdır. Ama, günümüzde daha çok Afrika kıtasının doğusundaki

Zengibar ile Hint Okyanusundaki diğer adalarda yetiştirilmektedir, iklimi

uygun olmadığından ülkemizde yetişmeyen karanfil ağacı, 10-20 m'ye kadar

boylanabilen ve kışın yapraklarını dökmeyen duyarlı bir bitkidir. Derimsi

dokulu parlak ve iri yaprakları dallarda karşılıklı çiftler halinde dizilmiş olup

üzerlerinde salgı bezi benekleri bulunur. Çan biçimindeki pembe renkli

çiçeklerinin tomurcukları kurutulduğunda kırmızımsı kahverengine döner. Hoş

kokulu olan bu tomurcuklara kısaca 'karanfil' adı verilir. Kısmen gölgeli,

soğuk ve rüzgâra karşı korunmalı yerleri seven karanfil ağacı, suyu iyi akıntılı

ve asitli toprakları yeğler. Tohumuyla ya da gövde çelikleriyle çoğaltılır.

Karanfil tomurcuklarında ogenol (ojenol) adı verilen hidrokarbon, şahsilik asit

ve karyofillin içeren bir uçucu yağ (esans) bulunur. Karanfilyağı da denilen bu

esans, diş hekimliğinde sıkça yararlanılan antiseptik ve ağrıkesici ilaçların

yapımında kullanılır. Karanfil tomurcukları ise, bazı reçel, yemek, turşu ve

baharatlı şarapların yapımında çeşni olarak kullanılmaktadır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Karanfil tomurcuklarının ve karanfilyağının sağlığa yararlı etkileri ve

bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:

• Karanfil tomurcukları uyarıcıdır, özellikle sindirim sistemi üzerinde uyarıcı

etki yapar.

• Gaz söktürücüdür.

• Mide bulantısını bastırır. Kusmaları önler.

Bu etkilerinden yararlanılmak üzere piyasada satılan karanfil tomurcuklarından

bir tutam (7-8 tane) alınıp 1 bardak kaynar suya atılır. 10 dakika

demlendirilerek hazırlanan infüzyon ılık olarak içilir.

• Karanfil tomurcukları nefesin kötü kokusunu yok eder. Bunun için

tomurcuklar ağızda çiğnenip sert bakiye tükürükle atılır ya da yukarda tarifi

verilen infüzyonla gargara yapılır.

• Karanfil tomurcuğu ağrı kesici ve hafif uyuşturucudur. Bu etkilerinden

yararlanılarak diş ağrısını kesmekte kullanılır. Bir adet karanfil tohumu ağıza

alınır. Ağrıyan çürük dişin yakınma getirilir ve bir süre orada tutulur ya da

gene piyasada satılan karanfilyağı biraz pamuğun üzerine damlatılır ve pamuk

ağrıyan dişe bastırılır.

• Karanfilyağı romatizma ve nevralji ağrılarının hafifletilmesinde yararlı olur.

Bunun için karanfilyağı ağrılı yerlere dıştan ovuşturularak uygulanır.

KARAHİNDİBA

2008-11-05T03:45:00.001-08:00

Bilimsel İsim Taraxacum officinale

Bilinen İsmileri Aslandişi, Keklikotu, Radika, Şeytanarabası

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Bileşikgiller familyasındandır. Avrupa, Asya,

Afrika ile Amerika kıtalarında yaygın olan ve ülkemizde genellikle çayırlık

alanlarla yol kenarlarında yetişen, çokyıllık otsu bitkidir. 5-30 cm. arasında

boylanabilir. İçi kengel denilen acı bir sütle dolu uzun kazık kökü, rozet

oluşturan derin dişli yapraklarını ve yapraklardan daha uzunca olan çiçek

saplarını taşır. Bu sapların tepesinde kömeç halindeki altın sarısı çiçekleri

ilkbahardan sonbaharın ortasına kadar açar. Daha sonra çiçek kömeçlerinden

oluşan ve tohumlarını taşıyan beyaz bir top görünüşündeki meyve kapçıkları

en hafif rüzgarda uçup çevreye dağılır. Bitki böylece döküp yaydığı

tohumlarıyla çoğalır.

Karahindiba % 5'e varan yüksek oranıyla en iyi doğal potasyum

kaynaklarından biridir. A ve C vitamini ve nikotinik asit ile türlü mineraller

yönünden de zengindir. Bu nedenle yaprakları salatalara katılıp yenir. Kökü

de, yaşken doğranıp salatalara katılır. Kurutulan kökü birçok ülkede öğütülüp

acı hindiba kahvesi olarak içilir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece

sıralanabilir:

• Safra salgılarını söktürür.

• İdrar söktürücüdür.

• Kabızlığa, gut hastalığına ve uykusuzluğa karşı olumlu etkileri vardır.

Bu etkileri sağlamak üzere, bitkinin kazık kökü sonbaharda toprağı kazılıp

çıkarılır ve boylamasına parçalara bölünerek gölgede kurutulur. Kurumuş kök

parçalarından 2-3 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak suda kaynama noktasına kadar

ısıtılır. Ateş kısılarak ısıtma 15-20 dakika daha sürdürülür. Böylece hazırlanan

dekoksiyondan günde iki-üç kez birer bardak içilir.

• Karahindiba egzama ve aknelere karşı yararlı olur.

Bunun için, bitkinin yaprakları kaynar suya atılıp 10-15 dakika

demlendirilerek hazırlanan infüzyon, şikayet edilen yerlere dıştan uygulanır.

• Bitkinin yeşil bölümleri ezilerek yüz maskelerine katıldığında cildi temizler

ve nemlendirir.

• Bedene zindelik ve güç verir.

Karahindibanın bu tonik etkisinden yararlanmak üzere, bir bez torbaya

konulan bitki demeti, banyonun sıcak su musluğu altına asılır. Sıcak su

akıtılarak doldurulan küvete daha sonra biraz soğuk su eklenip içine girilerek

banyo yapılır.

KAKULE

2008-11-05T03:44:00.003-08:00

Bilimsel İsim Elettaria carâamomum

Bilinen İsmileri Hemame

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Zencefilgiller familyasındandır. Anayurdu

bilinmeyen, ancak Güney Hindistan ile Asya'nın sıcak ve bataklık orman

alanlarında yabani olarak yetişen, çokyıllık duyarlı otsu bitkidir, iklim uygun

olmadığından ülkemizde yetişmeyen kakule, 3-5 m. boylanabilir. Mızrak

biçimli iri yapraklarının üzeri koyu yeşil olup yaprakların altı daha açık yeşil

ve ipeksi görünüşlüdür. Bitkinin sarı renkli küçük çiçekleri, ilkbaharın

ortasından yaz başına kadar açar. Daha sonra bu çiçekler, içinde bitkinin koyu

kırmızı-kahverengi tohumlarını taşıyan 1-2 cm. uzunlukta, üzeri boydan boya

çizgili, soluk yeşil ya da kirli beyaz renkli ve üç hücreli tohum zarfı şeklindeki

meyvelere dönüşür. Bu hücrelerde 5-7 tane tohum yer alır. Tohumlar hoş

kokulu ve baharlıdır. Kakule bitkisi yüksek nemlilik oranı bulunan ve kısmen

gölgelik tropik iklimi olan yerleri, bitek ve sulak toprağı sever. Döktüğü

tohumlarla çoğalır ya da köklerinin bölünmesiyle çoğaltılır.

Kakule tohumları % 4'e varan oranda uçucu yağ ile terpinilasetat, sineol,

limonen, sabinen ve pinen adlı maddeleri içerir. Bu tohumlar hoş kokuları

nedeniyle, öğütülmeden aynen ya da öğütülüp toz haline getirilerek bazı

yemek, ekmek, kurabiye, bisküvi, turşu, likör ve şaraplara katılır. Yakındoğu

ülkelerinde kahveye eklenip "kakule kahvesi" yapılarak içilir. Tohumları

parfüm endüstrisinde de kullanılır.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Çin'de her derde devaymış gibi sıkça kullanılan kakule tohumlarının sağlığa

yararlı Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:

• İştahı artırır.

• Midevidir. Sindirim sistemini uyarır. Sindirim işlemini kolaylaştırır.

• Dispepsi (sindirim yetersizliği) nedeniyle oluşan mide ve bağırsak gazlarını

söktürür. Aynı nedenle oluşan karın ağrısını da geçirir.

• Baş ağrısını geçirir.

• Tükürük akışını hızlandırır.

Bu etkileri sağlamak üzere piyasada satılan kakule tohumları alınır, 1 bardak

kaynar suya o anda ezilen 1 tatlı kaşığı dolusu kakule tohumu konur. 10-15

dakika süreyle demlendirilerek elde edilen infüzyon, günde üç kez birer bardak

içilir. Eğer iştah açıcı ya da gaz söktürücü etkisinden yararlanılacaksa, bu

infüzyon yemeklerden yarım saat önce alınmalıdır.

• Kakule tohumları ayrıca nefesin kötü kokusunu da temizler. Bunun için

bir-iki kakule tohumu ağza alınıp çiğnenir.

İNCİÇİÇEĞİ

2008-11-05T03:44:00.001-08:00

Bilimsel İsim Convallaria majalis

Bilinen İsmileri Mayısçanı, Müge

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Zambakgiller familyasındandır. Orta Avrupa'nın dağ

ve ormanlık bölgelerinde yabani ve yaygın olarak yetişen, 15-30 cm.

boylanabilen, sürüngen kökgövdeli çokyıllık otsu bitkidir. Ülkemizde İstanbul,

İzmit ve Toros dağlan bölgesindeki ormanlarda yetiştiği gibi, bazı bahçelerde

de süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Gölgelik ve nemli yerleri seven bitkinin

kökü, rizomundan (kökgövde) çevreye yayılan kökçükler şeklinde; yaprakları

sapsız, elips biçiminde, iri ve geniştir. Her sürgününde iki yaprak yer alır.

Nisan-mayıs aylarında açan küçük beyaz çiçekleri saplı, çan biçiminde sarkık

ve keskin kokuludur. Küçük meyvesi kırmızı renkli ve kokuludur.

İnciçiçeğinin kök, rizom, sap, yaprak ve çiçekleri, yapışkan bitki sıvısı, uçucu

yağ ve glikozitleri içerir. Çiçeklerinden çıkarılan esans, parfüm endüstrisinde

değerlidir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemi aşağıda açıklanmıştır:

• Sağlığa yararlı bitkiler arasında kalbimiz için en değerli şifa verici etkiyi

inciçiçeği yapar. Özellikle kalbi yaşlanan ve kan damarları daralan kişilerde

kalbi güçlendirici etkisi vardır.

• Kalp çarpıntılarını keser.

• İdrar söktürücüdür.

• Müshil etkisi de vardır.

Bu etkilerinden yararlanılmak üzere, bitkinin çiçek açtığı nisan ve mayıs

aylarında yaprak ve çiçekleri toplanıp gölge ve havadar yerde kurutulur. 2 tatlı

kaşığı kurumuş yaprak-çiçek karışımı üzerine l bardak kaynar su dökülüp

10-15 dakika süreyle demlendirilerek hazırlanan infüzyon, günde iki-üç kez

birer bardak olarak alınır.

• İnciçiçeğinin hiçbir zehirleyici etkisi bulunmamaktadır. Gene de kalp

rahatsızlıkları için, doktor denetimi altında kullanılmalıdır.

ISIRGANLAR

2008-11-05T03:43:00.004-08:00

Bilimsel İsim Urtica türleri

Bilinen İsmileri Dolayan diken, Gidişkenotu, Sırganotu

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Isırgangiller familyasının örnek bitkisidir. Dünyanın

tüm ılıman bölgelerine yayılmış Urtica cinsi 50 kadar bitki türünün ortak adı

Isırgan'dır. Bunlardan 5 türü ülkemizde toprağı nemli olan kırlarda, yol ve tarla

kenarlarında, bahçelerde ve duvar diplerinde sıkça görülür, 1 m. kadar

boylanabilen, üzeri ısırıcı tüylerle kaplı, bir ya da çok-yıllık bitkilerdir.

Yaprakları karşılıklı çapraz dizilişli, kenarları dişli, ucu sivri ve oval

biçimlidir. Yaprak koltuklarından çıkan yeşilimsi renkli, tek eşeyli çiçek

kümeleri yaz başından sonbahar başına kadar açar. Isırganın gövdesi dört köşe

kesitli ve tüylü; kökü rizom gibi çok yayılıcıdır. Bitki, döktüğü minik

tohumlarıyla ya da yayılıcı köklerinin fılizlenmesiyle çoğalır.

Isırgan bitkisinin tüm yüzeyini saran ve değildiğinde insan tenini yakan ısırıcı

tüylerinde formik asit ile tüm bitkide histamin, klorofil, asetilkolin, demir ve C

vitamini bulunur. Bazı yerlerde pazarlarda satılan ısırgan, suda kaynatıldığında

yakıcı etkisini yitirdiği, yararlı ve güçlü bir besin olduğu için haşlanarak

ıspanak gibi pişirilip yenir. Kurutulduğunda iyi bir hayvan yemi olur.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Büyük ısırgan (U. dioica) ve Küçük ısırgan (U. urens) en sık rastlanan, her

yerde bulunuşu ve kolay uygulanışıyla Tedavi ve Kullanım Şekilleri nden en çok yararlanılan

türleridir. Isırganın Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece

özetlenebilir:

• Toniktir. Bedeni güçlendirir ve destekler.

• Burun kanamaları ve kadınlarda dölyatağı kanamalarında doku ve damar

büzücü özellikleriyle kanamayı kesici etki yapar.

• İdrar söktürücüdür.

• İştah açıcıdır.

Bu etkilerinden yararlanılmak üzere, ısırgan çiçek açtığında gövde, yaprak ve

çiçekleri hep birlikte toplanarak gölge yerde kurutulur. 1-3 tatlı kaşığı kurumuş

ısırgan karışımı üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika süreyle

demlendirilerek hazırlanan infüzyon, günde üç kez birer bardak olarak içilir.

• Isırgan, romatizma ve siyatik ağrılarına karşı etkilidir.

• Saç ve tırnakların ana maddesi olan keratini güçlendirerek saç dökülmelerini

ve tırnak kırılmalarını önler.

• Çocuklarda oluşan egzamada ya da sinirsel kökenli cilt rahatsızlıklarında

etkilidir.

Bu durumlarda ısırganın infüzyonu ya da daha iyisi dekoksiyonu kullanılır.

Dekoksiyonun hazırlanması için 3-4 tatlı kaşığı kurumuş ısırgan karışımı

alınır. Kaynama noktasına kadar ısıtılıp sonra kısık ateşte ısıtma işlemi 15

dakika daha sürdürülür. Elde edilen dekoksiyon romatizma ve siyatik ağrılı

yerlere ılık olarak uygulanırken elle ovuşturularak o bölgeye yedirilir. Saç

dökülmelerinde bu dekoksiyonla friksiyon yapılır. Tırnak kırılmalarında

tırnaklar dekoksiyona batırılır. Egzama ve diğer deri şikayetlerinde aynı

dekoksiyon dıştan uygulanır.

HODAN

2008-11-05T03:43:00.003-08:00

Bilimsel İsim Borago officinalis

Bilinen İsmileri Zembil çiçeği

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Hodangiller familyasının örnek bitkisidir. Anayurdu

Doğu Akdeniz havzası olup ülkemizde Kuzey ve Batı Anadolu bölgelerinde

yabani olarak yetişmektedir. 30-75 cm. boylanabilen, biryıllık otsu bitkidir.

Yuvarlak kesitli, içi boş ve sert gövdesi beyaz sert tüylerle kaplı olup dallara

ayrılan yapıdadır. Koyu gri-yeşil ve biraz buruşuk yüzeyli yaprakları gövdesi

gibi tüylerle kaplı, oval biçimli ve almaşık dizilişlidir. Beş köşeli yıldız

oluşturan mor-mavi (kimi zaman pembe ve nadiren beyaz) renkli taçyaprakları

ve siyah erkeklik organı olan çiçekleri, salkımlar halinde aşağı doğru sarkarak

ilkbaharda ve yazın açarlar. Kumlu hafif toprakları ve bol güneşli yerleri seven

hodan, döktüğü tohumlarıyla çoğalır. Ancak bazı yerlerde süs bitkisi olarak

yetiştirilir.

Hodan bitkisi saponin, yapışkan bitki sıvısı, tanen, esanslar ve çeşitli

mineraller içerir. Körpe yaprakları salata, peynir ve diğer bazı yiyeceklere

katılır. Bazı yerlerde sebze olarak yenir. Balarılarının beslenmesine çok yararlı

olur.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Yabani hodan tıbbi yönden, kültürü yapılanlara oranla daha fazla etkilidir.

Bitkinin çok çeşitlilik gösteren Tedavi ve Kullanım Şekilleri ni ve bundan yararlanma

yöntemlerini şöylece sıralayabiliriz:

• Soğuk algınlığı ve gribe karşı etkilidir.

• Terletici ve ateş düşürücüdür.

• Solunum yollan hastalıklarına iyi gelir. Öksürüğü keser. Balgam söktürür.

Akciğer zarı yangılarını (satlıcan) azaltır.

• İdrar söktürücüdür. Kanı temizler.

• Bebek emziren annelerde süt gelişini artırır.

• Adrenalin bezeleri için iyi bir güçlendirici toniktir. Özellikle kortizon ve

steroidle yapılan tedavilerden sonra hodan alınması bünyeye iyi gelir.

• Uzun yıllardan beri geleneksel kullanımıyla, cesareti artırır. Sinirsel

gerginlikleri en aza indirger. Streslere karşı bünyede direnç sağlar.

Bütün böyle durumlar için hodanın çiçek açtığı zamanlarda kuru bir günde

yaprak ve çiçekleri toplanır. Yırtık ve bozuk yaprakları seçilerek atılır.

Kalanları yaprak-çiçek karışımı yapılarak gölgede kurutulur. Karışımdan 2 tatlı

kaşığı alınıp, üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika

demlendirilerek infüzyon hazırlanır. Bu infüzyondan günde üç kez birer

bardak içilir.

• Hodan yara ve yanıklara iyi gelir. Bunun için yapraklarıyla yara lapası yapılır

ve dıştan uygulanır.

• Kuru ve duyarlı ciltlere iyi gelir. Cildi yumuşatır. Bunun için yukarıda tarifi

verilen infüzyon dıştan uygulanır.

• Mineral yönünden zengin olan hodan, tuzsuz diyetlerde salata ve yemeklere

katılan körpe yapraklarıyla, bedenin tuz eksiğini tamamlar

HERCAİ MENEKŞE

2008-11-05T03:43:00.001-08:00

Bilimsel İsim Viola tricolor

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Menekşegiller familyasındandır. Kökeni yabani bir

bitki olan hercai menekşenin melezleri ilk kez Avrupa'da türetilmiş, daha

sonra bitki, gösterişli çiçekleri nedeniyle dünyaya yayılmıştır. Aslında

çokyıllık duyarlı otsu bitki olmasına karşın, en verimli dönemi, tohumundan

yetiştirildiği birinci yılıdır. Bu yüzden bir ya da en çok ikiyıllık olarak

yetiştirilen hercai menekşe bitkisi 20 cm. kadar boylanabilir. Yeşil renkli

gövdesi tabanından başlayarak dallanır. Bu dallar üç köşeli ve içi boştur. Oval

biçimli, uca doğru sivrilen yeşil renkli yaprakları; saplı, tüysüz ve kenarları

tarak kabuğu şeklinde dişli olur. ilkbahardan başlayıp yaz boyunca açan, 5-10

cm. genişlikte olabilen çiçeklerinin, biri yukarı, dördü aşağı bakan, çizgi ve

lekelerle süslü 5 taçyaprağı vardır. Özellikle çok renkli olan kültür hercai

menekşesinin çiçekleri sarı, turuncu, kırmızı, kızıl ve mavinin her tonunda

açar. Olgunlaşan meyvesi, toz gibi olan tohumlarını taşıyan kapsüller

halindedir. Bitki, tohumlanyla çoğalır.

Hercai menekşenin çiçek ve dallarında uçucu yağ, salisilik asit, glikozit,

alkaloit, tanen ve yapışkan bitki sıvısı bulunur.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Bitkinin sağlığa yararlı etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle

sıralanabilir:

• İdrar söktürücüdür. Sistitte, sık ve ağrılı idrar yapma durumlarında iyileştirici

etkisi vardır.

• Kanı temizleyicidir. Egzama ve akne gibi deri sorunlarının iyileştirilmesinde

yararlı olur.

• Boğmaca ve akut bronşitte balgam söktürücü, öksürüğü kesici ve iyileştirici

etkiler yapar.

Bu etkileri sağlamak üzere, bitki çiçek açtığı sürece dal, yaprak, çiçek sapı ve

çiçekleri toplanır. Kuru bir yerde özenle kurutulur. Böyle kurutulmuş

karışımdan 1 tatlı kaşığı alınıp üzerine 1 bardak kaynar su dökülerek ve 10-15

dakika demlendirilerek hazırlanan infüzyondan, günde üç kez birer bardak

içilir.

HARDALLAR

2008-11-05T03:42:00.001-08:00

Bilimsel İsim Brassica (ya da Sinapis) türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Turpgiller familyasındandır. Avrupa ve Asya'da

yabani ve yaygın olarak yetişen, sağlığa yararları bilindiğinden en az 2000

yıldır tarımı da yapılan, türlerine göre 30 cm. ile 5 m. arasında boylanabilen

biryıllık dayanıklı otsu bitkidir. Türkiye'de yetişen üç önemli türü Kara hardal

(Brassica: Sinapis nigra), Esmer hardal (Brassica: Sinapis juncea) ile Ak

hardal (Brassica: Sinapis alba)'dır. Bunlardan sağlığa yararlı etkileri en fazla

olan Kara hardalın anayurdu Akdeniz havzası ya da Batı Asya'nın ılıman

bölgeleridir. 1-5 m. arasında boylanabilir. Yuvarlak kesitli, sert ve yeşil renkli

gövdesi vardır. Oval biçimli, sivri uçlu ve yakıcı kokulu yapraklarının üstü

koyu ve altı daha açık yesil renklidir. Yaz ortasında küçük salkımlar halinde

açan sarı renkli çiçekleri, hafif hardal kokulu olur. Küçük, küremsi biçimli

kırmızımtırak kahverengi tohumları, yakıcı kokulu ve tahriş edicidir. Verimli

ve suyu iyi akıntılı toprakları seven kara hardal bitkisi, tohumuyla çoğalır.

Kara hardalın tohumlarında yapışkan bitki sıvısı, yağ, sinapin ile sinigrin adlı

glikozit ve myrosin bulunur. Bu tohumlar ak ve esmer hardal tohumları ile

karıştırılıp ezilir ve un haline getirilir, içine koruk suyu, şarap ya da sirke ile

su, şeker, tuz ve baharat katılarak, özellikle bazı et yemeklerinde, çeşni veren

macun halinde tüketilir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Tedavi ve Kullanım Şekilleri nden yararlanılmak üzere, kara hardalın temmuz ayından

başlayarak olgunlaşan tohumları, bitki kökünden kesilip iyice kurutularak ve

dövülüp silkelenerek toplanır. Bu tohumların sağlığa yararlı etkileri ve

onlardan yararlanma yöntemleri şöylece sıralanabilir:

• Kara hardal terleticidir. Ateşlilik hali, soğuk algınlığı, grip ve bronşitin

atlatılmasına yardımcı olur.

• Midevidir. İştahı açar ve sindirimi kolaylaştırır.

• Mayasıla karşı etkilidir.

Bu etkilerinden yararlanılmak üzere, 1 talı kaşığı kara hardal tozu üzerine 1

bardak kaynar su dökülerek 5 dakika süreyle demlendirilip infüzyon hazırlanır.

Bu infüzyondan günde üç kez birer bardak içilir.

• Kara hardal romatizma ağrı ve yangılarını hafifletir.

• Artride (eklem iltihabı) karşı etkilidir.

• Kan dolaşımını uyarır.

Bu etkileri sağlamak üzere 120 gr. taze öğütülmüş kara hardal tozu 45

derecelik ılık suyla ağır ağır karıştırılır ve kalın kıvamda bir lapa elde edilir.

Bir tülbentin üzerine yayılıp ağrılı ve yangılı yerlere konulmadan önce,

tülbentin deriye yapışmaması için deriye ıslak gazlı bez yayılıp sonra hardal

lapalı tülbent deriye 1 dakika süreyle uygulanır ve daha sonra tülbent kaldırılır.

Uygulamada deri kızarırsa zeytinyağı sürülerek kızarıklık giderilir.

• Kara hardal ayak üşümelerini geçirir.

Bu etkiyi sağlamak üzere, 1 çorba kaşığı hardal tozu üzerine 1 litre kaynar su

dökülüp 5 dakika süreyle demlendirilerek infüzyon hazırlanır. Sonra üzerine

biraz soğuk su katılıp ılıtarak ayaklar bu infüzyonun içine sokulur.

• Ayrıca kara hardal rahatlatıcı, gevşetici ve yatıştırıcıdır.

• Kan dolaşımını uyarır.

Bu etkileri sağlamak için, 1-2 çorba kaşığı kara hardal tozu, küvete

doldurulmuş sıcak banyo suyuna serpilip iyice karıştırılır ve bu suda banyo

yapılır.

UYARI

• Hardal, cildi duyarlı olan kişileri rahatsız edebilir.

GÜLLER

2008-10-29T17:26:00.001-07:00

Bilimsel İsim Rosa türleri

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Gülgiller familyasının örnek bitkisidir. Rosa

cinsinden 100 kadar türü olan ve genelde kışın yapraklarını döken, çokyıllık

dikenli çalı, ağaççık ya da tırmanıcı bitkilerin adı Gül'dür. Pek çok gül türünün

anayurdu Asya'dır. Ama gösterişli çiçekleri nedeniyle neredeyse tüm dünyada

yaygın şekilde yetiştirilmektedir. Türkiye'de yetişen 25 kadar yabani türü

vardır. Oysa, kültür bitkisi olarak yetiştirilen türleri çok daha fazladır. Gülün,

yuvarlak kesitli yeşil renkli gövdesi, yoğun biçimde dikenlerle kaplıdır.

Almaşık dizili, hafif tüylü ve oval biçimli yapraklarının kenarları dişlidir. Bir

yaprak sapında 3 ila 7 yaprakçık bulunur. Bitkinin, ilkbahardan başlayarak

sonbahara kadar zaman zaman açıp biten beyaz, pembe, kırmızı, turuncu ve

sarı çiçekleri vardır. Ancak, süs bitkisi olarak çok renkli ve katmerli türleri de

yetiştirilmiştir. Güneşli, yarı gölgeli ama rüzgarsız yerleri; suyu iyi akıntılı,

killi ve bitek toprakları seven gül, tohumuyla ve daha çok gövde çelikleriyle

çoğaltılır.

Isparta, Yağ ya da Şam gülü denilen (R. de mascena) gibi bazı güzel kokulu

gül türlerinin çiçeğinin taçyapraklarında uçucu yağ (gül yağı), tanen, gallik

asit, kuersitrin, anthosyanin ve diğer bazı yağlar bulunur. Böyle güzel kokulu

gül yaprakları bazı yerlerde salata ve pastalara konulur. Şurubu, sirkesi, reçeli

yapılarak tüketilir. Gene bu taçyapraklarının damıtılmasıyla elde edilen gül

yağı, parfümeri endüstrisinde yoğun şekilde kullanılır. Türkiye'nin tarımda

önemli bir dışsatım ürünüdür.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Özellikle kokulu güllerin Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve 'unlardan yararlanma yöntemleri

şöylece sıralanabilir:

• Güçlendirici bir toniktir.

• Doku ve damarları büzücüdür.

• Bağırsakların düzenli çalışmasını sağlar: Peklikte yumuşatıcı (müshil); diyare

durumunda ishali kesici işlev yapar.

• Antiseptik etkisi vardır. Yaraları temizlemede kullanılır.

• Cilt toniğidir. Cildi rahatlatan, geren ve yumuşatan etkileri vardır.

Bu etkileri sağlamak üzere gonca halinde açmış güzel kokulu güller sabah çiği

geçtikten sonra toplanır. Gölge yerde özenle kurutulur. Işık almayan özel

kutularda saklanır. Böyle kurutulmuş ve saklanmış taçyapraklarından 2-3 tatlı

kaşığı üzerine 1 bardak kaynar su dökülüp 10-15 dakika süreyle

demlendirilerek bir infüzyon hazırlanır. Bu infüzyondan günde üç kez birer

bardak içilir. Yaraları ve cildi temizleme işlemlerinde bu infüzyon dıştan

uygulanır.

• Yukarıdaki etkileri sağlamak ve onlara ek olarak göz kanamalarını ve göz

nezlesini iyileştirmek için infüzyon yerine, kokulu gülün taçyapaklarımn

damıtılmasıyla elde edilen ve piyasalarda satılan gül suyu da kullanılabilir.

GİNSENGLER

2008-10-29T17:25:00.003-07:00

Bilimsel İsim Panax türleri

Bilinen İsmileri Kore ginsengi, Amerika ginsengi

Bitki ile İlgili Genel Bilgiler

Sarmaşıkgiller (Aralyagiller) familyasındandır.

Kore ginsengi (P. ginseng) ve Amerika ginsengi (P. quinquefolius) adını

taşıyan, hemen hemen benzeri özellikleri olan, iki önemli türü, dayanıklı ve

çokyıllıktır. Ülkemizde ginseng bitkisi yetişmez. Ginseng türleri 30-45 cm.

arasında boylanabilir. Kenarları düzgün oval biçimli yaprakçıkları, yaz sonuna

doğru açan sarı ya da pembe renkli küçük çiçekleri vardır. Daha sonra bu

çiçekler, içlerinde tohumu taşıyan parlak kırmızı renkli bileşik meyvelere

dönüşür. Bitkinin iğ biçiminde, etli ve sarıdan açık kahverengine kadar

değişen renkte kökleri olur. Orman altı gölgelik yerleri; serin ve humuslu

toprakları seven ginseng türleri, tohumuyla çoğaltılır, önemli ürünü olan kökü

3-9 yıl sonra alınır.

Çinliler tarafından en az 2000 yıldan beri sağlığa yararlı özellikleri bilinen

ginseng bitkisi, panaksosit adı verilen glikositleri, saponin ile B ve D grubu

vitaminleri içerir.

Tedavi ve Kullanım Şekilleri

Ginseng türü bitkilerin Tedavi ve Kullanım Şekilleri ve bunlardan yararlanma yöntemleri

şöylece özetlenebilir:

• Afrodizyaktır: Cinsel yetersizliğe karşı kullanılır.

• Toniktir: Akılsal ve fiziksel gücü artırır.

• Uyarıcıdır: Yorgunluk, güçsüzlük ve strese karşı dirençsizlik sorununu

ortadan kaldırır.

• Kişinin fiziksel performansını ve hayatiyetini artırır. Onu fiziksel yönden

zirveye taşır.

• Merkezi sinir sistemini güçlendirir.

• Düşük tansiyonu normal düzeye çıkarır.

• İştahı açıcı ve sindirimi kolaylaştırıcıdır.

Bu etkileri sağlamak üzere ya ginsengin kökü günde birkaç kez çiğnenir ya da

1/2 tatlı kaşığı ginseng kökü tozu 1 bardak suya konulup kaynama noktasına

kadar ısıtılır. Sonra ateş kısılarak 10 dakika süreyle ısıtma işlemi sürdürülür.

Böylece hazırlanan dekoksiyondan günde üç kez birer bardak içilir.

UYARI

• Ginseng alımı bazı kişilerde baş ağrısına neden olur.